“Vụ Huawei” dưới góc nhìn của nhà khai thác mạng

“Vụ Huawei” đã chiếm lĩnh truyền thông suốt mấy ngày qua. Tôi đặt từ “vụ” trong ngoặc kép, vì chuyện này chiếm không gian truyền thông dù không có sự kiện nào gây ra nó, ngoài việc có người tuyên bố điều gì đó. Trong các đoạn tiếp theo, Quý khách sẽ thấy rằng không có một lý do nào để sợ điện thoại thông minh của Huawei. Tác giả bài viết là Petr Kapounek, và chúng tôi đăng văn bản này với sự cho phép của ông.

Đại ý của “vụ” này là Cộng hòa Séc gia nhập nhóm các nước coi nhà sản xuất thiết bị viễn thông Trung Quốc Huawei là mối đe dọa an ninh. Điều đáng buồn của toàn bộ câu chuyện là cuộc thảo luận diễn ra ở mức độ niềm tin của mỗi người tranh luận vào sự đáng tin cậy của bên này hay bên kia, và ngoài những tuyên bố của từng bên thì hầu như không nghe thấy lập luận nào có thể kiểm chứng. Cuộc thảo luận thường phi lý đến mức người ta đưa ra những lập luận như “thà bị bên này theo dõi còn hơn bị bên kia” hay “không đúng, nhưng có thể xảy ra”. Hơn nữa, hầu hết những người tranh luận trên mạng hoàn toàn không biết gì về viễn thông hay an ninh.

Hãy xem xét vấn đề kỹ hơn và thử định hướng…

VÌ SAO HUAWEI THÀNH CÔNG ĐẾN VẬY

Trước hết, nên bác bỏ huyền thoại phổ biến rằng Huawei thành công vì giá rẻ và trắng trợn sao chép công nghệ của các công ty khác. Quả thực, những ngày đầu của công ty có nhiều điều đáng ngờ, nhưng sau khi bị chỉ trích vì không tôn trọng bằng sáng chế, công ty đã dồn nhiều nỗ lực cho nghiên cứu và phát triển. Và suốt nhiều năm, họ làm việc để sửa lại danh tiếng của mình. Cho đến nay, có vẻ họ đã thành công.

Huawei cung cấp giải pháp cho các nhà khai thác viễn thông. Dạng mô-đun, có thể mở rộng, đáng tin cậy. Họ cung cấp mọi thứ cho mạng của Quý khách, từ modem đến bộ định tuyến và tường lửa tạo thành điểm giao tiếp với internet công cộng. Điều này cực kỳ quan trọng với các nhà khai thác. Quý khách đang xây dựng một mạng lưới và biết rằng, dù mở rộng, thay đổi hay bổ sung công nghệ mới theo cách nào, Quý khách cũng không phải vứt bỏ tất cả và xây lại từ đầu sau mỗi lần thay đổi. Trên hết, Quý khách có một giải pháp hoạt động tốt, và một đối tác muốn nó tiếp tục hoạt động để lần sau Quý khách lại mua của họ. Và nếu đối tác đó cũng không tìm cách “chặt chém” Quý khách thì đó thực sự là tình huống cổ tích. Điều đó không có nghĩa Huawei là rẻ nhất. Với hầu hết các phần của mạng, đều có phương án rẻ hơn. Nhưng có 20 nhà sản xuất trên mạng của Quý khách, mỗi nhà một lỗi khác nhau trong giải pháp, với mỗi nhà Quý khách chỉ là khách hàng nhỏ bé, và không bao giờ biết liệu giải pháp đã chọn có bị bỏ ngay vào sọt rác vì không hoạt động hay không, là điều Quý khách đơn giản không muốn. Huawei cung cấp giải pháp cho nhà khai thác từ A đến Z, có thể mở rộng, giá hợp lý và chất lượng rất tốt. Trong lĩnh vực viễn thông, trên thực tế họ gần như không có đối thủ. 

ĐIỀU GÌ ĐANG BỊ ĐẶT LÊN BÀN CÂN

Như câu nói quen thuộc, trước hết và trên hết luôn là tiền. Huawei đang chiếm lĩnh thị trường viễn thông. Số tiền liên quan là khổng lồ. Không ai biết khi nào hoặc liệu Huawei có dừng lại không, hay vài năm nữa họ sẽ chiếm lĩnh mảng nào của ngành CNTT. Hiện Huawei cũng cung cấp máy chủ và trung tâm dữ liệu, chẳng hạn cho ČEZ. Mô hình Mỹ phát minh còn Trung Quốc sản xuất đã không còn hiệu quả. Huawei tự phát triển, sở hữu bằng sáng chế và xây dựng giải pháp đo ni đóng giày cho các nhà khai thác. Họ đã bỏ xa những người khác và là chủ sở hữu nhiều bằng sáng chế nhất liên quan đến công nghệ 5G. Hiện họ nắm khoảng 1.500 bằng sáng chế. Với những người khác, điều đó dễ hiểu là đáng chán nản. Chỉ tay vào Huawei và nói “nhưng họ là người Trung Quốc” là cách biện hộ dễ nhất khi không còn lập luận nào khác.

Những ai nói rằng Huawei là một rủi ro cũng đúng. Đúng là như vậy. Google hay Facebook cũng thế. Sự thống trị về công nghệ luôn là một rủi ro. Nếu mỗi nhà khai thác trong ba nhà khai thác chính của chúng ta có một nhà cung cấp khác nhau, thì có lẽ việc một trong số đó là Huawei cũng không quan trọng. Khi tất cả đều dùng cùng một nhà cung cấp thì đó là rủi ro, dù Huawei đến từ Hàn Quốc và các chủ sở hữu đều có vầng hào quang. Một lỗi phần mềm ngớ ngẩn, thậm chí không cần cố ý, kết hợp với virus hoặc một cuộc tấn công nhắm đúng vào lỗ hổng đó, có thể làm tê liệt mọi mạng lưới. Trong thời hiện đại, đó sẽ là một thảm họa thực sự, có thể sánh với vũ khí hủy diệt hàng loạt. Nhưng thay nhà sản xuất A bằng nhà sản xuất B thì vấn đề không biến mất. Rốt cuộc, không phải Huawei mà là đối thủ Ericsson đã khiến khách hàng O2 tại Vương quốc Anh mất internet khoảng một ngày, còn với nhà khai thác SoftBank ở Nhật Bản thì sự cố mất kết nối “chỉ” kéo dài bốn tiếng rưỡi. 

AI ĐÚNG

Cả hai bên đều đúng. Huawei đúng khi nói rằng họ bị buộc tội mà không có bằng chứng. Vì lý do đó, mấy tháng nay họ đã xin chứng nhận an ninh từ NBÚ (Cơ quan An ninh Quốc gia). Những ai nói Huawei là rủi ro cũng đúng. Nhưng họ không nói hết sự thật. Tất cả các nhà sản xuất khác đều mang rủi ro tương tự. Tuy nhiên, hoạt động gián điệp đã được chứng minh ở một số nhà sản xuất khác, còn ở Huawei thì chưa. Nghịch lý là chính NSA của Mỹ đã xâm nhập hạ tầng của Huawei và thực hiện gián điệp ở đó. Thật đấy. Mặt khác, thực hiện gián điệp qua mạng mà không ai nhận ra không đơn giản như vậy. Cũng như dữ liệu của Quý khách đi qua thiết bị Huawei, hoạt động gián điệp thực hiện qua thiết bị Huawei sẽ đi qua hàng loạt thiết bị khác và có thể bị phát hiện. Nếu có dù chỉ dấu hiệu cho thấy điều gì tương tự đang xảy ra, chúng ta đã biết, và Huawei sẽ mất nguồn doanh thu khổng lồ. Mà chính doanh thu đó mới là điều quan trọng nhất.

Rủi ro thực sự đối với an ninh trước hết là sự thống trị thị trường, bất kể ai thống trị.

GIÁN ĐIỆP NÀO LÀ ĐÚNG

Lập luận cuối cùng là thà bị đồng minh theo dõi còn hơn bị kẻ thù. Nhưng chúng ta bỏ qua việc đồng minh của chúng ta theo dõi kẻ thù nhiều đến mức nào. Vì vậy thật đáng ngạc nhiên là công nghệ phương Tây vẫn có thể bán ở Trung Quốc. Chẳng hạn Apple.

Vụ PRISM, Edward Snowden. Ở Hoa Kỳ ông đối mặt với án tù vì tiết lộ cách gián điệp toàn cầu được thực hiện thông qua chính những công nghệ như vậy. Lập luận rằng điều đó không quan trọng vì do một nước dân chủ làm có lẽ là điều Snowden sẽ không được nghe. Cửa hậu trong thiết bị mạng của các nhà sản xuất phương Tây, việc nghe lén Thủ tướng Merkel. Và chính Hoa Kỳ, nói rộng ra là cơ quan NSA của họ, liên tục tìm cách cài cửa hậu vào nhiều loại công nghệ. Và những trường hợp như vậy không hiếm. Các liên kết đính kèm chỉ là một ví dụ nhỏ.

Đồng minh của chúng ta giám sát và nghe lén chúng ta, nhưng chẳng lẽ chúng ta phải cho rằng họ làm vậy để bảo vệ chúng ta? Đó chẳng phải là logic méo mó sao? Thực tế đơn giản hơn nhiều. Một cuộc chiến tranh hạt nhân với Trung Quốc rất có thể không chờ chúng ta trong những năm tới. Cuộc chiến đang diễn ra về kinh tế: thuế quan, trừng phạt, gián điệp công nghiệp. Về mặt này, đồng minh của chúng ta mang những rủi ro tương tự như kẻ thù không đội trời chung.

Nhưng xin lưu ý thêm một điều. Ý nghĩ rằng một thế lực nước ngoài thù địch, dù chỉ trên giả thuyết, có thể nhìn thấy mọi thông tin liên lạc của chúng ta là không dễ chịu. Thế nhưng đó chính là cảm giác mà phần lớn thế giới đã trải qua suốt nhiều năm, nhờ sự thống trị công nghệ của chúng ta (tức là phương Tây). Giờ đây lá bài đã lật, và có người chiếm ưu thế hơn chúng ta ở đúng một điều. Và đột nhiên chúng ta không biết phải làm gì. 

KHÔNG BIẾT LÀM GÌ? CẤM ĐI!

Cho đến nay, NÚKIB (Cơ quan Quốc gia về An ninh Mạng và Thông tin) mới chỉ đưa ra khuyến nghị, nhưng đây có thể là điềm báo của một lệnh cấm trên thực tế. Có lẽ đó là một phần văn hóa truyền thống của chúng ta: khi chính trị gia hay quan chức ở nước ta không biết xử lý việc gì, họ ban hành một lệnh cấm nào đó. Trong trường hợp này, sự cám dỗ càng lớn để, có thể nói, lấy lòng đồng minh và để NÚKIB thể hiện chút hoạt động. Nhưng rủi ro của bước đi đó rất cao.

Lợi ích chính của một internet tự do cùng các công nghệ và dịch vụ gắn liền với nó là tính quốc tế. Đối với chúng ta, thế giới dân chủ, điều này có những hệ quả khó chịu dưới dạng tuyên truyền, thông tin sai lệch, tin giả và đủ loại bong bóng xã hội. Các cơ quan của những nước thù địch như Nga hay Trung Quốc có ảnh hưởng qua internet mà nếu không họ khó có được. Điều này chắc chắn khó chịu, và hệ thống dân chủ của chúng ta phải tìm cách đối phó. Nhưng internet gây bao nhiêu phiền toái cho các nhà lãnh đạo chế độ toàn trị? Chia tách thế giới công nghệ, và cùng với nó là chính internet, thành nửa phương Tây và nửa phương Đông sẽ không mang lại cho chúng ta lợi ích nào ngoài cảm giác an toàn giả tạo. Tuy nhiên, nó sẽ mở đường cho một số chế độ phi dân chủ ở phương Đông giành quyền kiểm soát hoàn toàn mạng lưới, và do đó là người dùng. Đó mới là mối đe dọa thực sự.

Sẽ vô cùng ngây thơ nếu nghĩ rằng loại bỏ một nhà sản xuất công nghệ hàng đầu cụ thể khỏi mạng lưới của chúng ta là bảo đảm được an ninh mạng. Một chính sách an ninh hợp lý nên vận hành khác đi. Như thế nào?

→ Vận hành riêng các hệ thống then chốt của nhà nước và cơ quan hành chính công

→ Dự phòng hoạt động của chúng bằng sự kết hợp thiết bị của nhiều nhà sản xuất (biện pháp này cũng cần thiết xét về độ tin cậy)

→ Kiểm toán thiết bị nghiêm ngặt và giám sát chính hoạt động truyền thông của thiết bị, hoặc thậm chí hạn chế quyền truy cập internet của thiết bị

→ Yêu cầu nhà sản xuất hợp tác trong kiểm toán an ninh, hoặc cho phép truy cập mã nguồn của họ

→ Chuẩn bị sẵn kịch bản khủng hoảng cho trường hợp bất kỳ mắt xích nào trong chuỗi công nghệ bị hỏng

Trong vụ Huawei, Cơ quan An ninh Thông tin Liên bang Đức (BSI) tuyên bố rằng họ thiếu bằng chứng cần thiết để cấm Huawei. Nhà sản xuất được cho là hợp tác và đã cung cấp mã của mình cho họ. Cho đến nay chưa phát hiện vấn đề nào. BSI của Đức không phải là cơ quan đứng trên chúng ta, và có lẽ chúng ta cũng không nên mù quáng làm theo. Tương tự, không có lý do gì để mù quáng làm theo những tuyên bố của Hoa Kỳ, nước có lợi ích riêng trong vụ này. Tuy nhiên, có Cơ quan An ninh Mạng và Thông tin của EU (ENISA). Cơ quan này nên phân tích tình hình và các công nghệ liên quan rồi đưa ra ý kiến có trách nhiệm, có tính đến lợi ích và vị thế của các nước châu Âu. Chỉ điều đó mới nên dẫn đường cho chúng ta. Vứt bỏ toàn bộ thiết bị Huawei ngay lúc này trong hoảng loạn sẽ là vội vàng và thiển cận.

Petr Kapounek

Nếu chủ đề này khiến Quý khách quan tâm, Quý khách cũng có thể đọc bài Truyền thông không dây trong hạ tầng mạng internet, hoặc các bài viết mới nhất của chúng tôi.

Cập nhật ngày 5 tháng 3 năm 2024