Cách giữ an toàn cho trẻ em trên internet – phần 1: cybergrooming

Liên quan đến bộ phim “V síti” [Trong mạng lưới] vừa ra mắt của đạo diễn Vít Klusák, cuộc tranh luận về cách giữ an toàn cho trẻ em trên mạng lại bùng lên. Cắt hoàn toàn con khỏi mạng toàn cầu là phản tác dụng – internet là một phần không thể tách rời của cuộc sống chúng ta, vì vậy giải pháp lý tưởng đúng hơn là dạy trẻ cách di chuyển trên mạng an toàn nhất có thể. Trẻ em hoàn toàn không chỉ bị đe dọa bởi những kẻ săn mồi tình dục trên mạng. Quý khách có thể làm gì để giữ an toàn cho con – dù ở nhà trên mạng Wi-Fi của mình hay ở bất cứ nơi nào khác?

Điều gì rình rập con Quý khách trên mạng?

Tiêu đề của phần này nghe có vẻ đáng sợ, nhưng đừng để nó đánh lừa Quý khách. Nếu dùng đúng cách, internet thực ra là nơi tuyệt vời để con Quý khách học được rất nhiều điều. Nói hơi quá một chút, có thể so sánh internet với thế giới bên ngoài cửa nhà Quý khách – một thế giới có nhiều địa điểm thiên nhiên và đô thị đẹp, thư viện, quán cà phê dễ chịu, bảo tàng hay sân thể thao, nhưng cũng có những con hẻm tối, bẫy du lịch, khu phố nguy hiểm hay chẳng hạn những chỗ giao cắt đường sắt không có rào chắn. Trên hết, điều quan trọng là biết cách di chuyển an toàn và hợp lý trong cả thế giới thực lẫn thế giới ảo. Con Quý khách gặp nguy hiểm trên mạng không chỉ từ những kẻ săn mồi tình dục là người lớn, mà còn từ những người có thể đang nhắm tới thông tin thẻ thanh toán hay tài sản của Quý khách khi Quý khách đi nghỉ. Các bé cũng có thể bị đe dọa bởi phần mềm độc hại có mặt khắp nơi và, đáng tiếc, bởi bắt nạt trên mạng hay những tin giả, gây hoang mang.

MẸO: Con Quý khách đã đi học? Hãy đọc bài viết Internet trong trường học

Cái gì cũng vừa phải

Ngay cả khi con Quý khách tránh thành công mọi mối đe dọa nêu trên, vẫn còn một rủi ro nữa khi dùng internet – nghiện. Nghiện mạng xã hội, trò chơi trực tuyến và ngoại tuyến, máy tính nói chung. Vì vậy, điều cực kỳ quan trọng là đặt ra với con những quy tắc rõ ràng về việc khi nào và dùng internet cùng thiết bị điện tử như thế nào. Nếu gia đình Quý khách dùng thiết bị Apple, có thể dùng tính năng Screen Time cho trẻ nhỏ. Đừng để các bé thức khuya bên máy tính, điện thoại thông minh và máy tính bảng, nhưng trên hết, hãy làm gương cho con. Nếu Quý khách đã quen liên tục kiểm tra điện thoại hoặc ngồi bên máy tính, quay lại “cuộc sống ngoại tuyến” có thể khó hơn, nhưng cuối cùng sẽ có lợi cho cả gia đình. Hãy dành cho con và cho chính mình một lựa chọn thay thế đủ hấp dẫn và vui vẻ so với việc ngồi trước máy tính, máy tính bảng hay điện thoại – Quý khách có thể ngạc nhiên khi thấy ngay cả một thiếu niên cũng rất thích trò chơi cờ, bài, hay chẳng hạn geocaching. Hãy cố gắng biến nhà Quý khách thành nơi con không cần trốn vào không gian mạng. Hãy nhớ lại tuổi thơ và tuổi thiếu niên của chính mình, và dành cho con thật nhiều tin tưởng, sự tự tin lành mạnh và sự ghi nhận – giống như Quý khách đã cần ở tuổi các cháu.

Tình dục dưới mọi hình thức

Khi nói đến mọi mối đe dọa rình rập con Quý khách trong không gian mạng, điều thiết yếu (đối với Quý khách) là giữ bình tĩnh, giữ cái đầu tỉnh táo và không hoảng loạn. Tình dục là một phần tự nhiên của cuộc sống người lớn và đồng thời là điều mà từ một độ tuổi nhất định khơi dậy sự tò mò tự nhiên ở trẻ. Trong khi thế hệ chúng ta ở khía cạnh này còn chủ yếu dựa vào ấn phẩm in (dù là sách giáo khoa sinh học lớp bảy, những cuốn sách như “Dospíváme v muže” [Lớn lên thành đàn ông] và “Děvčátka, na slovíčko” [Các bé gái, xin một lời], hay chuyên mục “Láska, sex a něžnosti” [Tình yêu, tình dục và sự dịu dàng] của tạp chí Bravo), thì con chúng ta có những khả năng rộng hơn không thể so sánh trong lĩnh vực này. Việc một đứa trẻ từ một độ tuổi nào đó quan tâm đến cơ thể người trông ra sao là hoàn toàn tự nhiên. Thiên thần nhỏ của Quý khách rất có thể sớm muộn gì cũng sẽ thử nhìn trộm các trang web người lớn. Nói chuyện với con về tình dục thường khiến cả hai bên ngượng ngùng, nhưng giao tiếp là quan trọng. Con Quý khách nên biết rằng – bất kể các bạn cùng lớp làm gì – các cháu không được vào các trang khiêu dâm trước tuổi mười tám vì lý do pháp lý, và việc vào như vậy về lý thuyết có thể gây ra hậu quả pháp lý khó chịu cả cho Quý khách với tư cách cha mẹ. Cũng quan trọng là giải thích tế nhị cho con rằng những người trong phim khiêu dâm hợp pháp được trả tiền cho những gì xảy ra ở đó, và rằng trong cuộc sống hằng ngày tình dục thường không giống như trong phim khiêu dâm. Hãy giải thích cho con sự cần thiết của sự đồng thuận hai bên, và bảo đảm các cháu biết sự khác biệt giữa nội dung tình dục hợp pháp và bất hợp pháp trên internet. Hãy nhớ rằng giải thích tế nhị và đối xử với con như người bình đẳng có hiệu quả hơn những lệnh cấm nghiêm khắc đơn thuần. Một cô bé mười bốn tuổi đang yêu rất có thể sẽ phớt lờ lệnh cấm gửi ảnh nhạy cảm. Nhưng nếu Quý khách giải thích với cháu một cách tế nhị, kiên quyết nhưng không phóng đại rằng một khi gửi bức ảnh như vậy cho bất kỳ ai, cháu mất toàn quyền kiểm soát nó và bức ảnh có thể sống cuộc đời riêng trên internet nhiều năm sau, thì điều này có thể hiệu quả hơn. Cũng quan trọng là cảnh báo con chưa thành niên của Quý khách rằng gửi tài liệu như vậy – dù cho một bạn học ở lớp bên cạnh – cấu thành hành vi phát tán nội dung khiêu dâm trẻ em.

Cybergrooming và những kẻ săn mồi trực tuyến

Internet, trong số những điều khác, là nơi gặp gỡ của những người ở các độ tuổi, hoàn cảnh, sở thích và niềm tin khác nhau. Những kẻ không có ý tốt với con Quý khách cũng có thể lợi dụng thực tế này. Cybergrooming là thuật ngữ chỉ việc thao túng trực tuyến một cá nhân dễ bị tổn thương hơn, nhằm dụ người đó đến một cuộc gặp mặt trực tiếp, thường mang tính chất tình dục. Thủ phạm thường dùng danh tính giả khi tiếp cận, giả làm trẻ em hay thiếu niên; các trường hợp “người bạn lớn tuổi”, quản lý giả của công ty người mẫu và tương tự cũng không hiếm. Sẽ là sai lầm nếu nghĩ rằng những kẻ này chỉ chờ con Quý khách trên các trang hẹn hò hay phòng chat – chúng còn hoạt động chẳng hạn trong các trò chơi trực tuyến nơi người chơi có thể trò chuyện với nhau. Khi người như vậy đã có được lòng tin của con Quý khách, giao tiếp thường chuyển sang Messenger, WhatsApp, Skype hoặc nền tảng tương tự. Những kẻ này cũng hoạt động trên các mạng xã hội thông thường, trang web cộng đồng hay nền tảng video chat, chẳng hạn Omegle.

Cẩn thận là mẹ của khôn ngoan

Với chủ đề nhạy cảm này cũng vậy, phòng ngừa sớm và giao tiếp đúng cách có thể đạt được nhiều hơn so với những lệnh cấm nghiêm khắc hay giám sát chính con mình. Không nên giấu con những gì các cháu có thể gặp trên internet, nhưng cũng vô ích khi dọa các cháu một cách không cần thiết bằng những kẻ biến thái chờ ở mọi góc phố. Làm quen với người khác trên mạng chắc chắn rất hấp dẫn, và có lẽ đứa trẻ nào cũng khao khát có bạn. Nhưng hãy cố giải thích cho các bé rằng bạn bè trên mạng xã hội không phải Pokémon mà phải sưu tập càng nhiều càng tốt. Con Quý khách (nếu có tài khoản mạng xã hội) thực sự chỉ nên kết bạn với những người mà các cháu quen biết ngoài đời (một lần nữa – bất kể các bạn cùng lớp làm gì). Về phần mình, Quý khách nên nhớ rằng trẻ dưới 13 tuổi không có việc gì trên mạng xã hội, và – nói thật lòng – nếu sau này các cháu cũng không lập tài khoản trên các mạng đó thì cũng chẳng phải tai họa gì. Dữ liệu cá nhân nhạy cảm, như địa chỉ nhà, trường mà trẻ chưa thành niên theo học hay thậm chí số điện thoại, không có chỗ trên hồ sơ mạng xã hội của trẻ chưa thành niên. Ảnh khêu gợi cũng không thuộc về đó. Các bé cũng không nên chia sẻ thông tin nhạy cảm dưới bất kỳ hình thức nào trong chat của trò chơi trực tuyến hay ở những nơi khác. Hãy chỉ cho con thấy rằng các phương pháp mà những kẻ cố moi những thông tin đó dùng thường rất tinh vi, và các cháu không nên để bị lừa. Con Quý khách không nên nói với ai trên mạng mình sống ở đâu, số điện thoại là gì hay học trường nào, thậm chí cả việc cha mẹ ở nhà hay vắng nhà thường xuyên đến mức nào, hay trong phòng ngủ có máy tính hay không. Hãy chỉ cho con thấy rằng ngay cả người có ý đồ xấu ban đầu cũng có thể cư xử như một người bạn để chiếm lòng tin của nạn nhân.

Một môi trường an toàn

Nhưng chính Quý khách đóng vai trò then chốt ở đây – nếu Quý khách có đủ thời gian cho con, nếu con tin tưởng Quý khách và nếu Quý khách đối xử tế nhị với con, khả năng các cháu cảm thấy cần tìm kiếm sự tin tưởng và thấu hiểu ở nơi khác sẽ giảm đáng kể. Đừng chế giễu YouTuber, TikToker và influencer trước mặt con, đừng gạt bỏ Minecraft bằng câu rằng Quý khách lớn lên với Dostihy a sázky (Đua ngựa và cá cược) – hãy tự tìm hiểu thế giới này và có thể khéo léo giới thiệu cho con những nội dung phù hợp. Quý khách có thể ngạc nhiên khi thấy bao nhiêu nhà sáng tạo trẻ có thể truyền đạt cho người xem thông tin thiết yếu về cách cư xử đúng đắn trên mạng, dù thông tin này thường được bọc trong những lời nói và cử chỉ mà cha mẹ chưa chắc thích. Hãy cố trò chuyện với con nhiều hơn và tìm hiểu, một cách không gây áp lực, sở thích của các cháu là gì và các cháu làm gì trên mạng. Đừng tra hỏi con. Quý khách có thể thử nhờ con chỉ cho mình cách dùng YouTube, Instagram hay TikTok. Có thể (và hoàn toàn bình thường) là con Quý khách sẽ không xem trọng những cảnh báo của Quý khách về sự không phù hợp của một số nền tảng. Trong trường hợp đó, Quý khách có thể thử giới thiệu nội dung và nhà sáng tạo phù hợp, những người sẽ giải thích cho con những cạm bẫy của TikTok (hay các mạng khác) theo cách dễ chấp nhận hơn với các cháu – trên YouTube có tương đối nhiều video loại này, và Quý khách không được nản lòng chỉ vì từ vựng của những người làm ra chúng khó mà làm Quý khách nhớ tới bài giảng của một linh mục xứ. Hãy cân nhắc xem bản thân TikTok sẽ gây hại cho con nhiều hơn, hay một YouTuber có thể không đi xa với những lời lẽ gay gắt nhưng cách trình bày của họ giúp con hiểu rằng tốt nhất là đừng tải TikTok vào điện thoại.

Quý khách có thể làm gì?

Hạn chế hoặc giám sát nội dung con Quý khách gặp trên internet là việc khó. Kiểm duyệt và kiểm tra nghiêm ngặt có thể phản tác dụng – tin tưởng lẫn nhau là chìa khóa. Nhưng cũng không tốt khi để con chưa thành niên hoàn toàn tự do trên mạng – khi có vấn đề, về lý thuyết điều đó có thể gây hậu quả pháp lý cho chính Quý khách. Với trẻ ở độ tuổi nhất định, Quý khách có thể dùng phần mềm chặn nội dung hoặc chặn các trang web cụ thể trong cài đặt trình duyệt web. Với trẻ nhỏ hơn, hãy thay ứng dụng YouTube thông thường bằng phiên bản YouTube Kids, nhưng đừng quên thực hiện cẩn thận mọi cài đặt bổ sung. Trên điện thoại thông minh và máy tính bảng do trẻ nhỏ dùng, hãy tắt tùy chọn cho phép trẻ tự tải bất kỳ ứng dụng nào. Một số nhà cung cấp internet cũng có thể đưa ra cho Quý khách công cụ hoặc lời khuyên về việc kiểm soát nội dung con Quý khách xem, và các tùy chọn kiểm soát của phụ huynh (kể cả “ngắt” khỏi mạng Wi-Fi gia đình) cũng được nhiều nhà sản xuất router cung cấp.

Khi rắc rối xảy ra

Tốt nhất là đừng đợi đến khi kẻ cybergroomer liên hệ với con Quý khách. Tin chắc rằng chuyện như vậy không bao giờ xảy ra với mình cũng nguy hiểm không kém. Tùy theo độ tuổi của con, hãy giải thích cho các cháu điều gì có thể xảy ra với mình trên mạng, và trên hết hãy trấn an rằng dù chuyện gì xảy ra, mọi việc đều có thể giải quyết. Đứa trẻ không bao giờ nên sợ tâm sự với Quý khách về bất cứ điều gì. Một trong những lời đe dọa phổ biến nhất mà kẻ săn mồi dùng là “tao sẽ mách mẹ mày”. Đứa trẻ nên biết rằng các cháu có cha mẹ để nương tựa. Khi con Quý khách đã dính vào mối quan hệ với kẻ săn mồi, không có chỗ cho trừng phạt, giận dữ, giảng giải hay những câu như “bố mẹ đã bảo rồi mà”. Đứa trẻ trong tình huống này là nạn nhân, vì vậy đừng đối xử với cháu như thủ phạm. Dù có thể khó khăn, hãy sao lưu toàn bộ cuộc trò chuyện, chụp ảnh màn hình, đừng xóa gì và đừng chặn thủ phạm. Hãy cố giữ cái đầu lạnh. Đừng đi tìm thủ phạm với cây gậy bóng chày trong tay, và đừng liên hệ với hắn bằng bất kỳ cách nào, mà hãy hỏi ý kiến cảnh sát về các bước tiếp theo. Hãy nhớ trấn an con suốt thời gian đó rằng các cháu an toàn bên Quý khách và việc tâm sự với Quý khách là điều tốt nhất các cháu có thể làm. Đừng dùng đến hình phạt – bản thân tình huống sẽ là bài học đủ cho con, và lúc này trên hết Quý khách nên là chỗ dựa của các cháu. Nếu Quý khách cảm thấy mình không thể đối phó với tình huống, có thể liên hệ đường dây hỗ trợ dành cho người lớn, hoặc hỏi ý kiến chuyên gia về các bước tiếp theo tại một trung tâm tư vấn trực tuyến – chẳng hạn Rodičovská linka (Đường dây phụ huynh) hoạt động tốt. Nếu Quý khách lo rằng con sẽ không thể tâm sự với mình, đừng trừng phạt các cháu vì điều đó, và hãy cung cấp cho các cháu liên hệ các đường dây khủng hoảng dành cho trẻ em – chẳng hạn trang web của Dětské krizové centrum (Trung tâm khủng hoảng trẻ em). Kết thúc phần đầu của loạt bài về an toàn internet cho trẻ em, chúng tôi một lần nữa nhấn mạnh rằng tin tưởng và giao tiếp là những yếu tố then chốt trong trường hợp này. Hãy nhớ rằng có nhiều nơi mà Quý khách và con có thể tìm đến khi gặp vấn đề hay nghi ngại. Trong các phần sau của loạt bài, chúng tôi sẽ đề cập đến bắt nạt trên mạng, phishing và các chủ đề khác.

Nếu Quý khách chưa làm vậy và an toàn trực tuyến là điều Quý khách quan tâm, hãy đọc bài viết Mười quy tắc an toàn trực tuyến, một trong những bài được đọc nhiều nhất trên trang web này.

Cập nhật ngày 13 tháng 3 năm 2024