Internet trong trường học

Internet

21. 5. 2020

Internet hiện đã có mặt trong hầu hết mọi lĩnh vực của cuộc sống, được đại đa số xã hội sử dụng, nên không có gì lạ khi nó cũng được dùng ở mức độ nhiều hay ít trong trường học. Tạm gác lại câu hỏi kết nối internet làm học sinh mất tập trung trong giờ học đến mức nào, hãy xem tất cả những cách nó được dùng ở trường. Nhân viên nhà trường không còn chỉ là quản trị viên CNTT và giáo viên tin học – những người duy nhất làm việc với máy tính trong giờ hành chính.

Các hệ thống trường học trực tuyến cho phép xử lý toàn bộ công việc hành chính bằng điện tử, cho cả hiệu trưởng lẫn giáo viên. Sổ lớp điện tử, hồ sơ học sinh và việc trao đổi với phụ huynh đều đã là chuyện thường ngày. Việc dạy học điện tử cũng làm giảm núi giấy, vở và sách giáo khoa mà giáo viên mang vào lớp. Và kho lý do học sinh dùng để không làm bài tập về nhà cũng thay đổi: thay vì quên vở, thì mất kết nối internet, máy tính tự tắt không báo trước, hoặc bài tập tự dưng bị xóa mất.

Trường học có một số yêu cầu quan trọng đối với kết nối internet, cả về kỹ thuật lẫn an ninh. Trước khi xem xét chúng, hãy giải thích các thuật ngữ chính và cách một thiết bị thực sự kết nối với internet.

Mạng máy tính của một trường học có thể trông như thế nào

LAN (mạng cục bộ chỉ bao phủ một khu vực, chẳng hạn một trường học hay một ngôi nhà...) gồm các máy tính được nối với nhau, sau đó được nối với mạng bên ngoài là WAN (tức là internet). Để nối mạng cục bộ với internet cần có bộ định tuyến (router).

Bộ định tuyến điều phối luồng dữ liệu giữa hai mạng và đồng thời thực hiện NAT, tức là chuyển đổi địa chỉ mạng, giữa LAN và WAN. Đây là thiết bị then chốt cần được bảo mật đúng cách. Nếu nó phát được hai mạng wi-fi thì nên dùng cả hai. Một mạng wi-fi có thể dành riêng chỉ cho giáo viên, nơi có thể chia sẻ một số tài liệu. Mạng thứ hai dành cho học sinh hoặc khách đến trường.

Địa chỉ IP và địa chỉ MAC

Có lẽ Quý khách đã gặp thuật ngữ địa chỉ IP, nhưng địa chỉ MAC có thể còn mới. Chúng khác nhau thế nào và dùng để làm gì?

Địa chỉ IP

Địa chỉ IP xác định duy nhất một thiết bị được nối với mạng máy tính, đặc biệt là với internet. Địa chỉ IP được cấp động, nghĩa là Quý khách được cấp một địa chỉ tùy theo nơi đang ở. Chẳng hạn, tất cả máy tính trong một hộ gia đình, công ty hay trường học dùng chung một địa chỉ IP. Chúng được nối với nhau bằng mạng nội bộ, trong đó mỗi máy có địa chỉ riêng duy nhất, nhưng mọi thiết bị (máy tính, máy tính bảng, điện thoại) đều vào internet dưới cùng một địa chỉ IP đó.

Địa chỉ MAC

Thiết bị mạng nhận địa chỉ MAC ngay khi được sản xuất. Không có hai thiết bị nào trên thế giới được có cùng địa chỉ MAC. Vì nó có thể xác định trực tiếp một thiết bị cụ thể nên được coi là dữ liệu cá nhân. Nó được dùng ở nơi cần bảo mật mạng chặt chẽ hơn, chẳng hạn trường học. An ninh được bảo đảm bằng yêu cầu sau: để học sinh đăng nhập vào mạng của trường, các em phải đăng ký thiết bị của mình (qua địa chỉ MAC) với quản trị viên mạng. Địa chỉ MAC cũng có thể dùng để lọc nội dung (cũng chủ yếu ở trường học), khi việc lọc có thể gắn với các địa chỉ MAC cụ thể

Hãy xem các địa chỉ này được “sử dụng” như thế nào khi thiết lập mạng máy tính của trường học.

Mỗi thành phần của mạng LAN đều phải có một số riêng, duy nhất và không thay đổi, tức là địa chỉ MAC.

Trong quá trình liên lạc giữa LAN và WAN, địa chỉ MAC này được che đi, và thiết bị chỉ liên lạc qua địa chỉ IP hiển thị mà LAN dùng để “đăng nhập” vào internet

Đặc thù và an ninh của kết nối internet trường học

Đưa internet vào trường học nghĩa là phải đáp ứng một lượng người dùng tương đối lớn. Vì vậy đường truyền phải được tính toán phù hợp, cũng như các điểm truy cập và thiết bị khác. Điều tương tự áp dụng cho độ mạnh của kết nối wi-fi. Cần tính đến việc học sinh mang theo nhiều hơn một thiết bị, và công nghệ số cùng internet ngày càng được dùng nhiều ngay trong các tiết học.

Những năm gần đây, các trường đã nhận được tài trợ của EU để mua thiết bị số và triển khai mạng wi-fi, và an ninh của chúng cũng đáng được quan tâm không kém. Hiệu trưởng các trường vẫn coi an ninh mạng là rủi ro lớn nhất khi đưa kết nối wi-fi vào trường học. Vậy làm sao để bảo đảm?

Trước hết, quan trọng là cảnh báo học sinh về những nguy hiểm các em có thể gặp trên mạng và dạy các em cách tránh. Có thể tăng cường an ninh kết nối, chẳng hạn bằng cách yêu cầu người dùng đăng ký địa chỉ MAC với quản trị viên mạng, người này sau đó cấp cho họ tên người dùng và mật khẩu để đăng nhập vào mạng. Nếu có thể, nhà trường nên thiết lập hai mạng wi-fi: một mạng cho giáo viên và nhân viên nhà trường, những người có thể chia sẻ tài liệu cần thiết qua đó, và mạng wi-fi thứ hai cho học sinh hoặc khách.

Bảo mật kết nối đi đôi với bảo mật máy tính. Để làm được điều này, nên dùng chương trình diệt virus được cập nhật, bộ lọc thư rác và tường lửa cá nhân, tạo cho mỗi máy tính một tài khoản người dùng riêng, và luôn cập nhật hệ điều hành cùng các ứng dụng.

Chặn và lọc nội dung

Cùng với an ninh là vấn đề lọc hoặc chặn một số nội dung mà học sinh không nên truy cập được, đặc biệt ở các trường tiểu học. Lời giải có thể nằm ở bộ lọc web, vốn phân loại trang web thành các nhóm rồi cho phép hoặc cấm, và cũng có thể tạo ngoại lệ. Địa chỉ MAC giúp phân biệt quyền truy cập của các loại người dùng khác nhau (giáo viên/học sinh).

Các trường học, nhất là giáo viên, còn phải đối phó với sự bùng nổ của mạng xã hội, thứ làm học sinh mất tập trung vào bài học. Câu hỏi đặt ra là liệu có hợp lý khi chặn các mạng xã hội như Facebook hay Instagram trong giờ học. Đó có phải là giải pháp khi đứa trẻ nào cũng có điện thoại thông minh với dữ liệu di động? Gõ “cách bỏ chặn Facebook ở trường” vào Google, Quý khách sẽ có 62.600 kết quả chỉ trong tích tắc. Hướng dẫn nằm ngay đó. Tháng 9 này, Pháp sẽ bắt đầu cấm dùng điện thoại di động trong giờ học và giờ ra chơi. Câu trả lời có phải là cấm trẻ em tiếp cận thế giới mà các em đang sống, chỉ vì các thế hệ lớn tuổi không tán thành? Hay con đường đúng là dạy các em biết di chuyển trong thế giới này và tận dụng những tiến bộ của công nghệ số có lợi cho mình? Hãy để mỗi người tự tìm câu trả lời.

E-learning

Sự phát triển của internet đã tạo ra một hình thức giáo dục mới: e-learning. Phần mềm e-learning có đặc trưng là môi trường nhiều lớp, hỗ trợ nhiều chức năng giảng dạy.

Trên thị trường có nhiều loại phần mềm e-learning ở các mức khác nhau. Lựa chọn rẻ nhất về cơ bản là một trang web đơn giản hoặc đĩa CD-ROM, cho phép phát tài liệu giảng dạy dưới dạng điện tử. Tuy nhiên, nó không thể theo dõi hoạt động của học sinh hay đánh giá tiến bộ của các em. Các giải pháp dựa trên LMS (hệ thống quản lý học tập) cho phép phân phối tài liệu, theo dõi và đánh giá hoạt động của học sinh, tạo bài kiểm tra và hỗ trợ giao tiếp. Ví dụ, Moodle là hệ thống được cung cấp miễn phí. Tuy nhiên, cần dự trù kinh phí cho một lập trình viên điều chỉnh phiên bản cơ bản theo nhu cầu của từng trường. Cũng có thể mua môi trường học tập (LMS) làm sẵn, đã được điều chỉnh theo nhu cầu của nhà trường và chỉ cần quản trị đơn giản. Lựa chọn tinh vi nhất và đắt nhất là môi trường được xây dựng riêng theo yêu cầu của trường.

Moodle nói trên, một trong những hệ thống nổi tiếng nhất, được cung cấp miễn phí dưới dạng phần mềm nguồn mở. Nội dung của nó gồm nhiều mô-đun có thể kết hợp chính xác theo nhu cầu của trường và yêu cầu giảng dạy. Các mô-đun cơ bản thường dùng gồm, chẳng hạn, phát tài liệu giảng dạy, nộp bài tập, bài kiểm tra tự động chấm điểm, giao tiếp giữa học sinh, khảo sát, bảng thuật ngữ và cơ sở dữ liệu thuật ngữ mà học sinh có thể cùng xây dựng, lịch, và nhiều hơn nữa.

Cổng thông tin trường học có thời khóa biểu

Internet cũng giúp giảm bớt núi giấy tờ mà hiệu trưởng và giáo viên từng phải vật lộn. Nhờ các cổng thông tin trường học, phần lớn công việc hành chính có thể xử lý trực tuyến và truy cập từ bất cứ đâu, kể cả bởi học sinh và phụ huynh. Chúng tôi sẽ minh họa cách chúng hoạt động qua hai cổng được dùng rộng rãi nhất, Škola online và Bakaláři.

Škola online

Ứng dụng web Škola online cho phép cả hiệu trưởng lẫn giáo viên quản lý công việc hành chính trực tuyến. Ứng dụng có các mô-đun tùy chọn để phù hợp với nhu cầu của trường. Nó có thể lưu sổ đăng ký của trường, sổ lớp điện tử và điểm thi. Học sinh và phụ huynh có thể xem điểm các môn, thời khóa biểu, tài liệu học tập và đặt bữa trưa, cũng như trao đổi trực tiếp với giáo viên. Škola online chạy trong trung tâm dữ liệu của České radiokomunikace với mức an ninh cao. Việc truyền dữ liệu được bảo mật bằng giao thức mạng HTTPS, và toàn bộ dữ liệu được sao lưu tự động.

Bakaláři

Bakaláři là một hệ thống thông tin rất tương tự. Nó có gần như các mô-đun giống Škola online và còn có thêm sổ liên lạc học sinh trực tuyến. Nhà trường có thể chọn một trong ba cách triển khai hệ thống này: chạy chỉ trong mạng của trường (vật lý hoặc ảo), giải pháp hoàn toàn dựa trên điện toán đám mây, hoặc giải pháp kết hợp.

Dạy tin học

Dù Cộng hòa Séc đã kết nối internet được 26 năm, các giờ tin học ở trường dường như vẫn chưa thích nghi nhiều với xã hội số. Bất chấp các khoản tài trợ của EU, rất nhiều trường vẫn thiếu thiết bị phù hợp. Giờ học thường chỉ là học sinh nghe giáo viên giảng và ghi chép, hoặc cùng lắm là gõ vào Word hay tài liệu khác. Các em không được khuyến khích tự tìm hiểu chương trình hoạt động ra sao và dùng chúng thế nào để làm việc dễ dàng, tốt hơn. Điều này mở ra chỗ trống cho các khóa học tin học ứng dụng trả phí tư nhân, nơi trẻ học lập trình, làm việc độc lập và kỹ năng thuyết trình, qua đó thay thế cho nhà trường.

Hệ thống thông tin đại học

Internet dĩ nhiên cũng là một phần không thể thiếu của việc giảng dạy ở các trường đại học. Một yếu tố quan trọng là hệ thống thông tin đại học, được sử dụng rộng rãi không chỉ bởi sinh viên và giảng viên mà cả cựu sinh viên, thí sinh và cán bộ quản lý đào tạo. Mỗi trường đại học có hệ thống thông tin đào tạo riêng, gồm các mô-đun riêng lẻ. Mỗi người dùng truy cập các mô-đun mà vai trò của mình cần (tức là sinh viên, giảng viên...). Toàn bộ công tác hành chính của trường được xử lý qua hệ thống, từ giấy xác nhận đang theo học và cấp học bổng đến đăng ký môn học, thi cử và nộp luận văn tốt nghiệp. Sinh viên có cái nhìn tổng thể về quá trình học trong hệ thống, nơi lưu cả sổ điểm điện tử của họ. Họ trao đổi với giảng viên và người hướng dẫn, truy cập cơ sở dữ liệu luận văn, làm bài kiểm tra trong các khóa e-learning và nhận tài liệu môn học. Hệ thống thông tin đại học có vô số chức năng giúp đơn giản hóa và hỗ trợ mọi hoạt động trong môi trường học thuật, bất kể người dùng giữ vai trò nào.