Internet trên mây

Internet

21. 5. 2020

Cách đây vài năm, khi lên máy bay chúng ta phải rời xa thế giới công việc. Chúng ta không thể gọi điện hay trả lời email, theo dõi diễn biến thị trường trực tuyến hay giữ liên lạc với đồng nghiệp. Muốn xem phim, chúng ta phải chắc rằng đã có sẵn một bộ phim chiếu trên chuyến bay được chọn cho mình. Với một số người, đó là sự thoát khỏi áp lực công nghệ hiện đại, nhưng với những người khác, đó là sự gián đoạn công việc đầy bực bội và là cách sử dụng kém hiệu quả những giờ trên máy bay mà không thể tham gia nhịp làm việc chút nào.

Nhờ những tiến bộ lớn, chúng ta đã đi được một chặng đường dài trong thập kỷ qua. Chúng ta đang sống trong một thế giới mà nhu cầu truy cập internet có mặt ở khắp nơi, gần như không ngừng nghỉ. Khả năng kết nối và tiếp tục nhịp sống của mình nằm ngay trong tầm tay. Công việc không còn phải dừng lại chỉ vì chúng ta đang ở trên không.

Công nghệ bộ định tuyến không dây hiện đại cho phép chúng ta dùng Wi-Fi tại nhà hoặc kết nối với dịch vụ công cộng trong thị trấn, quán cà phê và, không kém phần quan trọng, trên máy bay. Các thiết bị như laptop, máy tính bảng hay điện thoại thông minh tìm và nhận ra điểm phát sóng gần nhất rồi có thể kết nối với nó.
Giống như mạng gia đình, Quý khách có thể chọn giữa kết nối không dây và có dây. Trên máy bay cũng vậy, Quý khách có thể quyết định cho phép thiết bị truy cập thông tin dùng chung qua Wi-Fi mà không cần cáp nối với cổng dữ liệu vật lý; một số máy bay có cung cấp kết nối riêng qua cáp. Nếu máy bay không có kết nối internet, kết nối như vậy chỉ dùng để xem nội dung trên một máy chủ đặt ngay trong máy bay. Và rồi sao nữa?

Cách thức hoạt động

Quý khách đã bao giờ tự hỏi Wi-Fi lên máy bay bằng cách nào chưa? Có hai cách. Một là máy bay kết nối trực tiếp với các trạm di động đặc biệt trên mặt đất. Hai là dùng Wi-Fi qua vệ tinh. Khi máy bay đã có kết nối Wi-Fi, điều quan trọng là phải phân phối kết nối đó cho hành khách.

Vậy Wi-Fi trên máy bay hoạt động cụ thể ra sao? Hãy lấy Gogo làm ví dụ. Đây là một trong những nhà cung cấp internet trên máy bay lớn nhất, sử dụng các trạm mặt đất và vệ tinh trên khắp thế giới. Gogo phục vụ các hãng hàng không như Delta, United, Alaska Airlines, Virgin Air hay Steve Nolan. Các nhà cung cấp internet trên chuyến bay khác cũng dựa trên nguyên lý tương tự.

Trạm di động mặt đất

Các trạm di động mặt đất tạo thành mạng 4G phủ sóng toàn diện dọc theo tuyến bay ở mọi nước phát triển. Máy bay thu tín hiệu bằng ăng-ten gắn ở mặt dưới thân máy bay, cố gắng bắt tín hiệu tốt nhất từ các trạm này. Đây là một trong những cách đầu tiên để cung cấp Wi-Fi trên máy bay. Nó tương tự các trạm phát sóng cho điện thoại di động, nhưng dĩ nhiên được điều chỉnh để phục vụ mục tiêu bay nhanh, với hệ thống ăng-ten hướng lên trời và tần số phù hợp cho khoảng cách xa.

Điểm truy cập Wi-Fi trong khoang hành khách được nối với mạng di động GSM, nhờ đó các thiết bị điện tử có thể kết nối qua Wi-Fi thông thường và Quý khách có kết nối internet đầy đủ.

Cường độ và vùng phủ sóng thay đổi theo độ cao và lưu lượng mạng, nhưng thường hoạt động giống như ở nhà hay ở văn phòng. Sự khác biệt rõ rệt xuất hiện ngay khi bay qua biển, nơi không có trạm di động mặt đất, và Quý khách sẽ không còn kết nối. Mạng chỉ khả dụng ở độ cao từ 10.000 feet trở lên. Trên khắp châu Âu có 300 trạm mặt đất, trong đó bốn trạm ở Cộng hòa Séc. Hệ thống mặt đất thường có gói dữ liệu hằng tháng không giới hạn do chủ sở hữu máy bay chi trả, và việc sử dụng dữ liệu đã nằm trong giá theo giờ.

Vậy làm thế nào để kết nối máy bay đang bay qua đại dương?

Kết nối qua vệ tinh

Trong mạng vệ tinh, máy bay kết nối internet bằng ăng-ten gắn ở phía trên thân máy bay. Chúng dùng các tần số khác với trạm của mạng di động 4G.

Hệ thống liên lạc này nối ăng-ten của máy bay, đặt ở phần trên thân máy bay, với một vệ tinh quay quanh trong không gian. Vệ tinh lại liên lạc với một trạm mặt đất có kết nối trực tiếp với internet. Khi hành khách yêu cầu thông tin từ điểm truy cập Wi-Fi của máy bay, điểm kết nối của máy bay chuyển yêu cầu đến một vệ tinh địa tĩnh, vệ tinh này xử lý qua đường truyền điểm-điểm với trạm mặt đất bằng liên kết vô tuyến băng rộng. Liên lạc là song công, và kết nối có thể đạt dung lượng truyền khá cao; tất cả chỉ là vấn đề băng thông. Nhược điểm duy nhất là độ trễ tăng đáng kể, ngay cả so với mạng LTE. Mạng vệ tinh địa tĩnh lơ lửng phía trên bề mặt Trái Đất ở độ cao khoảng 36 nghìn km. Tín hiệu quả thật truyền với tốc độ ánh sáng, tức là hơn 1 tỷ km mỗi giờ một chút, nhưng hãy nhớ rằng quãng đường này phải đi bốn lần: từ máy bay đến vệ tinh, từ vệ tinh đến trạm mặt đất, từ trạm mặt đất quay lại vệ tinh, và từ vệ tinh về máy bay. Còn phải cộng thêm thời gian định tuyến trên Trái Đất và thời gian máy chủ mặt đất phản hồi nội dung. Nếu trạm mặt đất ở Hoa Kỳ, việc đọc nội dung của máy chủ kvalitni-internet.cz nghĩa là tín hiệu phải đi thêm hàng nghìn km bằng cáp ngầm dưới biển đến Praha, tải dữ liệu trên máy chủ rồi gửi ngược về Hoa Kỳ, sau đó lên không gian rồi tới máy tính bảng đang kết nối mạng Wi-Fi trên máy bay. Cộng các giá trị này lại, độ trễ lên tới hàng trăm mili giây, thậm chí vài giây.

Do đó, lý do ưu tiên kết nối mặt đất qua mạng LTE là rõ ràng. Phần lớn hệ thống vệ tinh hiện nay cũng có tốc độ kết nối chậm hơn hệ thống mặt đất, nhưng thông số này đang dần bắt kịp. Truy cập được tính phí theo MB cho mỗi lần sử dụng.

Hệ thống phân phối Wi-Fi trên máy bay

Máy bay nhận tín hiệu Wi-Fi qua trạm di động mặt đất hoặc vệ tinh. Khi đã có kết nối, cần hiểu rằng kết nối đó phải được phân phối cho các thiết bị của hành khách trên khoang. Vì vậy mỗi máy bay phải được trang bị bốn thành phần:

Một ăng-ten chuyên dụng cỡ lớn
Máy phát vô tuyến công suất lớn để liên lạc với vệ tinh hoặc trạm mặt đất trên một băng tần nhất định của phổ điện từ
Một modem để nhận thông tin
Một hệ thống phân phối để chia sẻ băng thông này cho người và máy móc trên máy bay.

Chính các thành phần này – ăng-ten, thiết bị vô tuyến và hệ thống trên máy bay – cung cấp Wi-Fi trên khoang. Nếu Wi-Fi trên chuyến bay được cải thiện, đó sẽ là nhờ thông số tốt hơn của các bộ phận và hệ thống này.

Tốc độ kết nối và các thông số

Các hãng hàng không áp dụng nhiều chiến lược giá khác nhau cho việc kết nối internet của hành khách trên khoang. Thông thường là nhiều lựa chọn dưới dạng gói theo lượng dữ liệu sử dụng, hoặc giá khác nhau cho từng loại thiết bị – máy tính bảng, laptop hay điện thoại thông minh. Với một số hãng khác, yếu tố quyết định là loại máy bay – Airbus hay Boeing.

MẸO: Hãy đọc thêm bài viết Internet trong trường học

Thanh toán Wi-Fi theo gói

Giá Wi-Fi không dây thay đổi tùy theo gói khách hàng mua, trước chuyến bay hoặc ngay trên khoang. Về chiến lược gói truy cập internet, các biểu giá rất đa dạng: một số hãng bán Wi-Fi cho không giới hạn số chuyến bay, số khác tính phí theo thời gian hoặc theo mức dữ liệu, khiến chi phí có thể tăng nhanh. Một số hãng còn có các loại hệ thống Wi-Fi khác nhau tùy theo đội bay – ví dụ Airbus so với Boeing, hay máy bay nội địa so với máy bay quốc tế đường dài. Mỗi công ty cung cấp Wi-Fi trên khoang có một chiến lược riêng, nhưng khá thường xuyên đó là sự kết hợp giữa thời gian bay được dùng kết nối, số megabyte đã dùng, hoặc kết nối dài hạn hơn nếu Quý khách đi lại thường xuyên, thậm chí vài lần mỗi tháng.

Wi-Fi cho các thiết bị khác nhau

Nhiều hãng hàng không tính phí khác nhau tùy loại thiết bị Quý khách kết nối, dù là Wi-Fi cho laptop, điện thoại hay máy tính bảng. Vì các thiết bị nhỏ hơn, như điện thoại thông minh, thường dùng ít dữ liệu hơn nên Wi-Fi cho chúng rẻ hơn. Nhưng nhiều người cho rằng đây có thể là chuyện tiếp thị hơn là gì khác – doanh nhân dùng laptop sẽ sẵn sàng trả một khoản tiền nhất định để làm việc ngay trên không trung.

Tương lai gần của Wi-Fi trên máy bay

Chi phí mua và lắp đặt phần cứng tốt hơn trên máy bay đã giảm đến mức nhiều hãng bắt đầu đầu tư nâng cấp lên công nghệ mới. Và điều thú vị, quan trọng hơn là các công nghệ này đang chuyển sang tốc độ cao hơn, ngay cả các hãng hàng không giá rẻ cũng bắt đầu đưa dịch vụ Wi-Fi lên máy bay.

Ước tính đến năm 2019, hầu hết các hãng hàng không châu Âu sẽ có kết nối Wi-Fi.

Inmarsat đang hợp tác với Deutsche Telekom để phát triển Mạng hàng không châu Âu (European Aviation Network, EAN), một mạng vệ tinh dung lượng lớn được hỗ trợ bởi các trạm mặt đất. Inmarsat, với tư cách nhà khai thác mạng vệ tinh, và T-Mobile, với tư cách nhà khai thác mạng di động, đã kết hợp ưu điểm của cả hai hệ thống thành một tổng thể hoạt động. Mục tiêu của họ là đạt được dịch vụ băng thông rộng tốc độ cao ổn định trên không khắp châu Âu. EAN đã sẵn sàng để triển khai. Các hãng thuộc tập đoàn IAG, như British Airways, Iberia, Vueling hay Aer Lingus, đang trang bị chính hệ thống này cho máy bay khu vực của họ. Hành khách sẽ có thể truy cập internet trên máy bay vào giữa năm, và trên khoảng 90% số máy bay vào cuối năm, tức là đến mùa xuân năm 2019.
“Hơn một nửa số máy bay trên thế giới sẽ được trang bị Wi-Fi trên chuyến bay trong hai năm tới,” Inmarsat cho biết. “Đến năm 2020, kết nối hàng không sẽ trở thành lĩnh vực doanh thu hàng tỷ đô la.”

Vậy nên hãy hy vọng rằng một ngày đẹp trời, internet có mặt khắp nơi trên máy bay sẽ phục vụ công việc và giải trí của hành khách với giá chấp nhận được và không giới hạn dữ liệu. Khi đó, với nhiều người trong chúng ta, những chuyến bay đường dài vòng quanh thế giới sẽ bớt nhàm chán đi đáng kể.

Năm 2024, Ryanair trả lời thế nào cho câu hỏi “Trên máy bay có Wi-Fi không?”