An ninh trên internet: Điều gì đe dọa Quý khách và cách tự bảo vệ?

Cũng như ngoài đường chúng ta nên tuân theo một số nguyên tắc ứng xử an toàn, trong không gian mạng chúng ta cũng nên cẩn trọng như vậy. Hầu hết chúng ta chắc chắn biết rằng không nên mở email đáng ngờ từ người gửi lạ, hay tải phần mềm đáng ngờ. Đó chắc chắn là những nguyên tắc tốt, nhưng tiếc là chưa đủ để an toàn một trăm phần trăm. Quý khách còn có thể làm gì thêm cho an ninh trực tuyến của mình?

Điều gì đe dọa Quý khách

Tạm thời hãy gác lại nạn dụ dỗ trẻ em trên mạng (cybergrooming) và hiện tượng kẻ săn mồi trực tuyến, mà chúng tôi đã đề cập trong một bài viết trước. Những rủi ro phổ biến nhất mà mọi người gặp phải trên mạng gồm phishing, phần mềm độc hại (kể cả công cụ đào tiền mã hóa), tin giả và thư rác. Việc lộ mật khẩu và bị lạm dụng sau đó cũng là rủi ro đáng kể. Những thuật ngữ này nghĩa là gì? Phishing là thuật ngữ chỉ hoạt động trong đó kẻ tấn công dụ lấy dữ liệu nhạy cảm của người dùng, liên quan đến thẻ thanh toán. Phishing có thể được thực hiện bằng nhiều cách, trong đó có các trang web giả mạo, đóng giả internet banking của Quý khách. Malware là thuật ngữ chỉ phần mềm độc hại – có thể là virus, trojan, ransomware tống tiền (phần mềm có thể mã hóa một phần ổ đĩa của Quý khách và đòi tiền chuộc, thường bằng tiền mã hóa) hoặc adware (thư rác quảng cáo). 

Hãy học cách tự vệ

Trên internet Quý khách sẽ tìm thấy rất nhiều bài viết về an ninh mạng. Tự trang bị kiến thức trong lĩnh vực này bằng cách đọc nhiều bài viết chắc chắn là đáng làm, nhưng cũng có những cách nhất quán và bài bản hơn để có được kiến thức đúng và các nguyên tắc ứng xử trên internet. Các hình thức đào tạo khác trong lĩnh vực này gồm nhiều khóa học trực tuyến, tuy tiếc là chúng chưa được biết đến nhiều. Một trong các khóa học này do chính Cơ quan Quốc gia về An ninh Mạng và Thông tin (NÚKIB) tổ chức. Khóa học có tên Dávej kyber (đại ý “Hãy cảnh giác trên mạng”), và Quý khách có thể đăng ký qua liên kết này. Khóa học hoàn toàn miễn phí và phù hợp với mọi người dùng, Quý khách cũng có thể tải nó từ trang web của NÚKIB dưới dạng PDF. Nếu Quý khách quan tâm hơn đến an toàn internet cho trẻ em, Quý khách có thể cho các cháu học khóa Buď safe online. 

Các dạng đe dọa cụ thể trên internet

Như chúng tôi đã nhắc ở đoạn mở đầu, trên internet Quý khách tuyệt đối không chỉ bị đe dọa bởi virus, thư rác hay phishing. Cả hộ gia đình lẫn doanh nghiệp, văn phòng và các tổ chức đều có nguy cơ về mặt này. Ngay khi máy tính của Quý khách kết nối internet, nó tự động bắt đầu có nguy cơ. Máy tính của Quý khách có thể bị kẻ tấn công nhắm tới không chỉ để lây mã độc – kẻ tấn công còn có thể lạm dụng nó làm phương tiện phát tán mã độc tiếp, hoặc dùng sức mạnh tính toán của nó để đào tiền mã hóa hay để liên lạc với những kẻ tấn công khác. Phát hiện hoạt động như vậy không quá khó. Thoạt nhìn Quý khách có thể không thấy gì đáng ngờ, nhưng có thể thấy lưu lượng bất thường trên kết nối. Tải bất thường thường xảy ra vào cùng một giờ mỗi ngày. Internet tại nhà của Quý khách có thể đột nhiên chậm đi rõ rệt, và máy tính cũng như việc tải ứng dụng hay trang web cũng có thể chậm bất thường. Mối đe dọa không chỉ giới hạn ở hộ gia đình – có một trường hợp được biết đến tại một bệnh viện, nơi một phiên bản lỗi thời của phần mềm cơ sở dữ liệu được cài trên một máy chủ không liên quan đến chăm sóc bệnh nhân. Chỉ riêng việc phần mềm này lỗi thời đã đủ để kẻ tấn công vào được hệ thống qua một “lỗ hổng”, và kẻ tấn công bắt đầu đào tiền mã hóa trên một máy chủ rất mạnh. Việc đào chỉ bị phát hiện khi một kẻ tấn công khác khai thác cùng lỗi đó để cài ransomware lên máy chủ, sau đó nó cố tấn công các máy tính khác trong mạng. Các chuyên gia CNTT đã kịp nhận ra hoạt động này và đưa máy chủ ra khỏi hoạt động. Phân tích sâu sau đó xác nhận rằng quả thật đã có việc đào tiền mã hóa. May mắn là bảo vệ mạng gia đình đơn giản hơn nhiều, và nhà cung cấp dịch vụ internet của Quý khách cũng có thể giúp. Điều then chốt là cập nhật kịp thời, đều đặn và đầy đủ hệ điều hành cùng phần mềm và firmware khác. Bản cập nhật thường chứa cái gọi là bản vá bảo mật, sửa các lỗi phát hiện ở phiên bản phần mềm trước. Đừng bao giờ tắt tường lửa, và xử lý email cùng liên kết web an toàn là điều đương nhiên. Chăm lo an ninh cho máy tính và mạng gia đình không nhất thiết phải tốn kém. Nếu Quý khách sở hữu máy tính chạy Microsoft Windows, nền tảng Windows Defender sẽ bảo vệ đủ về mặt này, và chắc chắn là lựa chọn tốt hơn phần mềm chống mã độc miễn phí hay phần mềm diệt virus của bên thứ ba. Nếu Quý khách nhận thấy tải bất thường trên mạng gia đình và internet tại nhà không đạt tốc độ Quý khách đã trả tiền, đừng ngần ngại liên hệ nhà cung cấp. Nhà khai thác có thể dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để nhận biết khả năng lưu lượng mạng bị lạm dụng để đào tiền mã hóa, liên lạc độc hại hoặc phát tán mã độc, và giải quyết vấn đề nhanh chóng, hiệu quả.