Cách tự bảo vệ trước phần mềm độc hại nói chung

Bảo mật

21. 5. 2020

Trong loạt bài về an ninh, chúng tôi tiếp tục với bài viết về bảo vệ trước phần mềm độc hại. Thuật ngữ “malware” là viết tắt của “malicious software”, tức là phần mềm có hại. Đó là một loại chương trình lây nhiễm vào máy tính của người dùng và gây hại cho nó theo một cách cụ thể. Việc nhiễm phần mềm độc hại có thể xảy ra theo nhiều cách khác nhau, và phần mềm độc hại có thể ở dạng virus, sâu máy tính, ngựa Trojan, phần mềm gián điệp và các chương trình khác.

Khi nói đến bảo vệ trước phần mềm độc hại, phần mềm phù hợp có thể làm một phần công việc, nhưng một phần đáng kể nỗ lực vẫn thuộc về chính Quý khách.

Phần mềm độc hại trong e-mail

Phần mềm độc hại thường đến với người dùng dưới dạng tệp đính kèm e-mail. Thoạt nhìn, chúng có thể giống e-mail từ ngân hàng của Quý khách, hoặc tin nhắn do một người bạn thân gửi. Chỉ cần chút hiểu biết, các e-mail lừa đảo không khó nhận ra ngay từ cái nhìn đầu tiên. Ngôn ngữ của chúng thiếu thuyết phục do dịch tự động, hoặc chỉ có một câu kiểu “Hãy xem trang tuyệt vời này”. Bước quan trọng nhất Quý khách có thể làm là không mở tệp đính kèm của những tin nhắn như vậy và không nhấp vào các liên kết trong đó.

Phần mềm của các công ty uy tín có thể nhận diện và vô hiệu hóa phần mềm độc hại kịp thời. Chương trình quét máy tính của Quý khách theo định kỳ và tìm các mối đe dọa có thể có. Về phần mình, trình duyệt internet có thể nhận ra trang web có khả năng gây hại và ngăn Quý khách truy cập.

Đôi khi việc nhiễm phần mềm độc hại xảy ra mà không có triệu chứng; trong các trường hợp khác, Quý khách có thể nhận thấy máy tính chậm đi rõ rệt, có quá nhiều cửa sổ bật lên, từng chương trình hoặc cả hệ thống đột ngột bị treo, hoặc ổ cứng hoạt động bất thường, chẳng hạn biểu hiện là thiếu dung lượng trống.

Các loại phần mềm độc hại phổ biến nhất

Trong số các phần mềm độc hại phổ biến nhất có những chương trình như Conficker, Graftor, NIbot, Locky và nhiều loại khác. Conficker là một loại sâu máy tính nhắm vào hệ điều hành Windows. Conficker cố đánh cắp mật khẩu quản trị viên và truy cập dữ liệu cá nhân của người dùng. Graftor cũng là một phần mềm độc hại khá phổ biến. Đó là phần mềm quảng cáo (adware) tiếp cận người dùng qua trình duyệt web và rất khó phát hiện. Nhóm backdoor (cửa hậu) bao gồm NIbot. Nó cũng nhắm vào nền tảng Windows và nhờ điều khiển từ xa, giúp kẻ tấn công tải tệp lên, tải tệp xuống và hoạt động trong hệ thống.

Ở Cộng hòa Séc, phần mềm độc hại còn xuất hiện dưới dạng tệp đính kèm e-mail “giả danh” đủ loại hóa đơn, thông báo của cơ quan thuế hoặc thông tin từ ngân hàng. Nhưng phần mềm độc hại cũng đã lọt vào chương trình CCleaner, và phần mềm độc hại Snake năm nay đã lây sang hệ điều hành của Apple qua tệp cài đặt của chương trình Adobe Flash. Năm ngoái, phần mềm độc hại còn xuất hiện trong trình phát nhạc phổ biến Spotify.

Ransomware là gì, cách phòng thủ và cách loại bỏ?

Có thể Quý khách đã để ý vụ WannaCry trong năm qua – phần mềm độc hại đã lây nhiễm hơn 230 nghìn máy tính chạy Windows trên khắp thế giới. Ngay cả các cơ quan chính phủ hay bệnh viện cũng không được tha.

Chương trình WannaCry, cũng như Cerber, CryptoLocker hay Petya chẳng hạn, thuộc nhóm ransomware (mã độc tống tiền).

Ransomware là phần mềm tống tiền xâm nhập máy tính của Quý khách qua một trong những con đường thông thường – qua tệp đính kèm e-mail, trang web bị nhiễm hoặc mạng máy tính. Nó lộ diện gần như ngay lập tức: chặn quyền truy cập vào tệp của Quý khách bằng cách mã hóa chúng, và đòi người dùng trả một khoản tiền nhất định – thường bằng tiền mã hóa, chẳng hạn Bitcoin, để ẩn danh – đổi lại việc giải mã tệp và cho phép truy cập lại. Tuy nhiên, trả tiền không phải lúc nào cũng đảm bảo Quý khách thực sự lấy lại được tệp.

Cách phòng thủ tốt nhất chống ransomware là phòng ngừa, tức là tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc an ninh cơ bản – không vào các trang web đáng ngờ, không tải phần mềm chưa được xác minh, và kiểm tra cẩn thận mọi tin nhắn và liên kết.

Chương trình chống phần mềm độc hại

Các chương trình chống phần mềm độc hại thông thường có thể nhận diện ransomware và ngăn không cho nó cài vào máy tính của Quý khách – nhiều chương trình trong số đó miễn phí. Tuy nhiên, khi tải phần mềm chống mã độc vẫn cần cẩn thận, vì đôi khi phần mềm độc hại giả dạng chương trình được cho là để chống phần mềm độc hại. Hãy luôn lấy phần mềm bảo mật từ các công ty uy tín, và đừng tin các cửa sổ bật lên chứa cảnh báo, đôi khi xuất hiện khi Quý khách duyệt một số trang web. Việc cập nhật hệ điều hành, chương trình diệt virus và tường lửa cẩn thận và kịp thời phải là điều hiển nhiên, cũng như sao lưu mọi tệp quan trọng – tốt nhất theo quy tắc “3-2-1”, tức là giữ một bản sao lưu ngay trên máy tính, bản thứ hai trên thiết bị lưu trữ bên ngoài, và bản thứ ba, chẳng hạn, trên dịch vụ lưu trữ đám mây.