Lịch sử internet ở Cộng hòa Séc: từ những người lập dị đến thế giới của các mạng

Đó là ngày 13 tháng 2 năm 1992 và tại giảng đường số 256 của Khoa Điện của Đại học Kỹ thuật Séc (ČVUT) ở Dejvice, Praha, một khoảnh khắc lịch sử đang đến gần: buổi lễ trọng thể mà trong đó Tiệp Khắc lần đầu tiên kết nối với internet.

Đáng ngạc nhiên là công chúng lúc đó đón nhận điều mà các chuyên gia ngày nay coi là bước ngoặt trong lịch sử hiện đại của chúng ta khá lạnh nhạt. Nhưng có lẽ cũng không có gì phải ngạc nhiên. Những bước đầu của internet ở Tiệp Khắc chỉ liên quan đến một nhóm khá hẹp những “người lập dị”: các chuyên gia IT, nhà nghiên cứu và người đam mê, những người ngay từ đầu thập niên 1990 đã cố gắng kết nối vào các mạng như FidoNet hay EUnet.

Nhân tiện, đừng tưởng tượng rằng năm 1992 đó là internet như chúng ta biết ngày nay. Nhìn bằng con mắt hôm nay, kết nối thời đó chạy với tốc độ lố bịch là 19,2 kilobit mỗi giây. Vâng, Quý khách không đọc nhầm: với tốc độ này, Quý khách phải mất gần nửa giờ để tải về một bức ảnh nhỏ.

CESNET bắt đầu viết nên lịch sử internet Séc

Nhưng mọi thứ chỉ thực sự bắt đầu từ ngày 13 tháng 2 năm 1992. Những người đam mê thời đó nảy ra một ý tưởng táo bạo: kết nối tất cả các cơ sở học thuật ở Tiệp Khắc, để các điểm nghiên cứu riêng lẻ có thể chia sẻ thông tin và dữ liệu một cách đơn giản và nhanh chóng.

Khi đó một dự án đầy tham vọng ra đời, mà ngày nay chúng ta biết với tên viết tắt FESNET (Federal Educational and Scientific NETwork), và nó được định sẽ trở thành mạng internet trục chính giữa các cơ sở học thuật trên toàn liên bang.

Như trong những lĩnh vực khác của cuộc sống, ở đây chính trị cũng bất ngờ can thiệp: ngày 1 tháng 1 năm 1993, hai quốc gia độc lập được thành lập thay cho Tiệp Khắc ban đầu, và FESNET ban đầu do đó tách thành hai dự án riêng: SANET của Slovakia (Slovak Academic Network) và CESNET của Séc (Czech Educational and Scientific Network).

Ngay sau CESNET của Séc, chính thức khởi động ngày 15 tháng 6 năm 1993, là các mạng nhỏ hơn, mang tính địa phương (như PASNET của Praha). Chẳng bao lâu internet đã đến được mọi người dùng học thuật ở Cộng hòa Séc. Tuy nhiên, đó vẫn chưa phải internet như chúng ta biết ngày nay. Phải vài năm sau nó mới đến được với người dùng bình thường.

Hãy xem CESNET có giá bao nhiêu vào năm 1994:

Chấm dứt độc quyền và kết nối quay số

Như trong những lĩnh vực khác của cuộc sống đầu thập niên 1990, người dùng internet sớm vấp phải những ranh giới được xác định rõ ràng do luật pháp thời đó quy định. Ngay đầu thập niên 1990, công ty Eurotel giành được giấy phép độc quyền vận hành mạng dữ liệu công cộng (và do đó cả internet).

Công ty bắt đầu cung cấp internet qua kết nối quay số (người dùng trả tiền theo thời gian sử dụng internet), và tốc độ kết nối khoảng 76 kilobit mỗi giây. Tuy nhiên, thời kỳ Eurotel không kéo dài. Năm 1995 công ty bán bộ phận dữ liệu cho SPT Telecom, và có lẽ là thế độc quyền nổi tiếng nhất trong lịch sử hiện đại của Séc đã đi vào quá khứ.

Làn sóng ồ ạt các nhà cung cấp dịch vụ internet mới chỉ được báo hiệu vào năm 1998. Khi đó Telecom đã mắc một sai lầm lớn: công bố tăng đáng kể giá internet quay số từ tháng 1 năm 1999. Và công chúng đã không để yên. Chiến dịch công khai mang tên “Internet chống độc quyền” cuối cùng đã chứng tỏ sức mạnh to lớn của người tiêu dùng: Telecom phải lùi bước khỏi kế hoạch và đưa ra cho khách hàng mức giá thuận lợi hơn nhiều cho truy cập quay số.

Tuy nhiên, lúc đó hồi chuông báo tử cho kết nối quay số đã vang lên. Sau đợt tự do hóa đầu tiên của thị trường internet năm 1995, các nhà cung cấp dịch vụ internet mới bắt đầu mọc lên như nấm sau mưa (đến năm 1998 có gần hai trăm nhà cung cấp). Trong số đó có ÚVT Internet, đơn vị vào đầu thiên niên kỷ mới đã đưa ra một cách tiếp cận đột phá: bắt đầu cung cấp internet theo gói cước trọn gói hằng tháng. Đối với kết nối quay số, điều này có nghĩa là dần đi đến hồi kết.

Những trang web lớn đầu tiên

Nhân tiện, cũng trong khoảng 1995–1998 những trang internet lớn đầu tiên bắt đầu xuất hiện ở Cộng hòa Séc. Và nhiều trang trong số đó không chỉ tồn tại mà còn trở thành những tập đoàn truyền thông lớn có ý nghĩa quốc gia. Đáng nhắc đến chẳng hạn là công cụ tìm kiếm Seznam.cz, hoạt động từ năm 1996. Cùng năm đó, Hạ viện (viện dưới của quốc hội) ra mắt trang web của mình, và các cơ quan truyền thông đầu tiên bắt đầu chuyển nội dung lên mạng (chẳng hạn Mladá fronta DNES hay Právo).

Tháng 11 năm 1996, Đảng Dân chủ Công dân (ODS) đăng ký địa chỉ internet riêng với tư cách là thực thể chính trị đầu tiên ở Cộng hòa Séc, tiếp theo vào tháng 2 năm 1997 là Đảng Dân chủ Xã hội Séc (ČSSD). Và ngay từ năm 1998, khách hàng của Expandia Banka là những người đầu tiên được sử dụng internet banking.

Sự bùng nổ internet trong thiên niên kỷ mới

Bây giờ hãy tiến thêm vài năm, đến đầu thiên niên kỷ mới. Khi đó những khả năng của kỷ nguyên mới mới thực sự bộc lộ. Thế độc quyền cung cấp kết nối internet trước đây đã thuộc về quá khứ, cũng như mức giá cao của internet quay số. Và thời kỳ hoàng kim của internet ở Cộng hòa Séc cuối cùng cũng có thể bắt đầu.

Đến năm 2002, những người dùng đầu tiên đã kết nối internet qua Wi-Fi, và năm 2003 SkyNet trở thành công ty đầu tiên ở Cộng hòa Séc cung cấp internet nhanh bằng công nghệ ADSL. Cùng năm đó, Eurotel, với tư cách là nhà mạng di động Séc đầu tiên, công bố truy cập internet không giới hạn với mức cước trọn gói hằng tháng thông thường.

Thêm một điều về năm 2002. Khi đó CZFree.Net ra đời, ban đầu là mạng máy tính nghiệp dư ở Praha. Nó dần lan ra toàn quốc và, đúng theo nguyên tắc “đóng góp và sử dụng”, cho phép bất kỳ ai kết nối internet (bằng chi phí của mình). Nhiều kỹ thuật viên rất giỏi đã rời các mạng freenet và lập công ty riêng bài bản.

Tất cả những yếu tố này dẫn đến điều tất yếu: internet trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của chúng ta. Điều này đã rõ ràng ngay từ năm 2010. Khi đó Cục Thống kê Séc công bố rằng tỷ lệ hộ gia đình Séc kết nối internet cuối cùng đã vượt ngưỡng kỳ diệu 50 phần trăm.

Và một bước ngoặt khác đến chỉ hai năm sau: năm 2012 những người dùng đầu tiên kết nối internet qua kết nối di động LTE. Nó mang lại tốc độ truyền chóng mặt vào thời đó là 60 Mbps (hãy nhớ lại năm 1992, khi internet đạt tốc độ trung bình 19,2 kbps).

MẸO: Có thể Quý khách cũng muốn đọc bài viết Internet gia đình qua mạng LTE. Lời đề nghị hấp dẫn hay vấn đề bị hoãn lại?

Nhà cung cấp khu vực (không chỉ) cho các địa phương nhỏ

Ngày nay, internet không thể trở thành như hiện tại nếu không có mạng lưới các nhà cung cấp khu vực. Đó là gì? Internet như chúng ta biết bao gồm các mạng trục chính riêng lẻ. Chúng thường do các công ty đa quốc gia lớn kiểm soát, và họ chắc chắn không thấy đáng để xây dựng kết nối internet tới từng ngôi làng nhỏ. Và đây là lúc các nhà cung cấp internet khu vực bước vào.

Ngày nay họ giúp con đường đến với internet của người dùng dễ dàng hơn đáng kể. Nói đơn giản: thay vì người dùng phụ thuộc vào nhà vận hành mạng trục chính, các nhà cung cấp khu vực ký hợp đồng với nhà vận hành mạng trục chính thay cho họ. Sau đó họ tự phân phối internet cho những người dùng bình thường có nhu cầu, kể cả cư dân của những thị trấn và địa phương nhỏ nhất. Ngay cả các nhà vận hành lớn cũng thuê hạ tầng của nhau. Ngày nay, các nhà vận hành khu vực xây dựng hạ tầng giữa các thị trấn và trong các thị trấn của khu vực bằng cùng những công nghệ như các tập đoàn đa quốc gia khổng lồ. Họ chỉ khác ở công nghệ chặng cuối, trừ khi đó là mạng cáp quang đến tận tòa nhà. Trong trường hợp đó họ không khác về công nghệ chút nào, và ngược lại còn có lợi thế lớn về dung lượng được định cỡ đủ trong khu vực đó.

Nếu không có internet, chúng ta sẽ sống khác đi

Tóm lại: dù sống ở đâu, internet ngày nay là một phần không thể thiếu trong cuộc sống của chúng ta. Theo dữ liệu của Hiệp hội Phát triển Internet và Cục Thống kê Séc, 7,3 triệu người Séc trên mười tuổi có kết nối internet. Gần 83% hộ gia đình Séc và 98% doanh nghiệp có kết nối internet cố định. Theo VNICTP, hiệp hội các nhà vận hành khu vực, tình trạng không có internet thậm chí dưới một phần trăm. 16% hộ gia đình Séc còn lại và hai phần trăm doanh nghiệp vì lý do nào đó không muốn có internet.

Không có gì lạ: vùng phủ internet cơ bản 2 Mbps hiện nay đã trải rộng gần như khắp lãnh thổ Cộng hòa Séc. Theo dữ liệu của Cục Viễn thông Séc (CTU), đến năm 2020 mọi hộ gia đình Séc sẽ có khả năng kết nối 30 Mbps, trừ một số ít ở vùng nông thôn hẻo lánh.

Nhờ đó, chúng ta có thể mua sắm trực tuyến, thanh toán, đọc tin tức và giải trí, và giao tiếp với bạn bè, dù chỉ trên mạng.

Nhân tiện, nền kinh tế Séc cũng hưởng lợi từ điều này. Kinh doanh internet hiện chiếm khoảng 5% GDP, đây chắc chắn không phải con số nhỏ. Và các cửa hàng trực tuyến cũng làm ăn tốt: năm ngoái, thị phần của các cửa hàng trực tuyến Séc trong doanh số bán lẻ lần đầu tiên vượt mười phần trăm. Năm 2017 doanh thu của họ tăng lên 115 tỷ CZK.

Tác giả: Alžběta Švarcová

Cập nhật ngày 5 tháng 3 năm 2024