An toàn khi dùng hotspot Wi-Fi công cộng – nơi không thể thực sự an toàn

Bảo mật

21. 5. 2020

Một thói quen xấu đã hình thành! Khi đăng nhập vào mạng Wi-Fi công cộng, chúng ta không còn để ý mình mở trang nào hay nhập mật khẩu ở đâu. Gần đây, xu hướng làm việc tại quán cà phê lan rộng. Khi cần, chúng ta hỏi nhân viên mật khẩu Wi-Fi rồi bắt đầu làm việc. Chúng ta đăng nhập vài tài khoản e-mail đang dùng, kiểm tra cơ sở dữ liệu của công ty, thanh toán vài hóa đơn, mua vài món đồ nhỏ trên mạng, uống nốt ly cà phê rồi đi. Mạng Wi-Fi công cộng còn đi cùng chúng ta suốt phần còn lại của ngày. Chúng ta kết nối trên tàu, trong trung tâm thương mại, khi đi bộ trên phố; điện thoại cứ tự chuyển sang mọi mạng Wi-Fi mà nó gặp... Và thế là cả ngày chúng ta đặt niềm tin vào chúng. Nhưng câu hỏi đặt ra là: liệu có nên không? Wi-Fi công cộng có an toàn không?

Đáng tiếc là nếu không có VPN thì không. Trước khi xem xét mọi mối đe dọa khi dùng Wi-Fi công cộng, hãy cùng tìm hiểu một kết nối hoạt động như thế nào.

Wi-Fi (viết tắt của wireless fidelity) là kiểu truyền thông không dây trong mạng máy tính, hoạt động ở băng tần không cần cấp phép 2,4 GHz hoặc 5 GHz (nghĩa là nhà cung cấp không phải trả phí cho việc vận hành, chỉ cần tuân thủ quy định của Cục Viễn thông Séc (CTU)). Mạng Wi-Fi có thể xây dựng theo hai cách. Chúng ta quan tâm đến Wi-Fi công cộng, nên điều đáng chú ý là mạng hạ tầng. Mạng này gồm một hoặc nhiều AP (điểm truy cập) phát tín hiệu trên một vùng rộng. Tín hiệu đó sau đó được các thiết bị của từng người dùng thu nhận. Để người dùng có thể tìm các mạng đang phát và phân biệt chúng, AP phát tín hiệu kèm một mã nhận dạng gọi là SSID (trên thực tế, điều này nghĩa là mạng Wi-Fi có một cái tên riêng, hiển thị khi quét tìm mạng).

Mã hóa trang web

Có thể Quý khách đã để ý đến việc mã hóa trang web, hoặc chưa từng để ý. Một số trang web bắt đầu bằng http, số khác bằng https. Trên thanh địa chỉ, Quý khách cũng thường thấy biểu tượng ổ khóa và dòng chữ "Secure" (An toàn). Điều đó có nghĩa là gì và có những khác biệt nào?

HTTP

Nếu địa chỉ bắt đầu bằng giao thức này thì trang web không được mã hóa. Mọi thông tin trao đổi qua đó đều có thể bị chặn nghe và bị sửa đổi. Kẻ tấn công có thể lấy được không chỉ thông tin đăng nhập mà cả cookie giữ cho Quý khách luôn đăng nhập vào trang web.

HTTPS

Các trang web bắt đầu bằng https được đánh dấu, chẳng hạn bằng biểu tượng ổ khóa và dòng chữ "Secure" (An toàn). Điều này có nghĩa là trang web được mã hóa và dữ liệu Quý khách nhập vào không thể bị nghe lén. Mỗi khi đăng nhập vào một trang web, hãy luôn kiểm tra xem thanh địa chỉ có bắt đầu bằng https không. Nếu không, trang đó là một rủi ro đối với Quý khách. Đáng tiếc là ngay cả HTTPS cũng có thể không bảo vệ tuyệt đối. Tin tặc vẫn có thể lấy được cookie còn lưu trên trang web và giữ trạng thái đăng nhập của Quý khách. Tuy nhiên, bản thân nội dung trao đổi vẫn được giữ kín và việc giải mã nó sẽ rất khó.

Dùng Wi-Fi công cộng không bảo mật có những mối đe dọa nào?

Tấn công MITM (Man In The Middle – kẻ đứng giữa)

Tấn công MITM hoạt động bằng cách đặt kẻ tấn công vào đường đi của dữ liệu Quý khách gửi (chẳng hạn giữa máy tính và máy chủ e-mail); kẻ đó không chỉ nghe lén dữ liệu mà còn có thể thay đổi nó. Nếu chặn được, chẳng hạn, thông tin Quý khách nhập vào internet banking, kẻ đó có thể chuyển tiền sang một tài khoản hoàn toàn khác. Cuộc tấn công có thể được thực hiện, chẳng hạn, qua virus mà Quý khách tải về thiết bị, thậm chí qua cả một chương trình diệt virus. Người dùng bình thường rất khó nhận ra tấn công MITM, nhưng có nhiều tiện ích bổ sung có thể cài vào trình duyệt để giúp phát hiện tấn công. Tuy nhiên, internet banking được bảo vệ tốt, nên kẻ lừa đảo cố làm giả chính trang đăng nhập và buộc Quý khách nhập thông tin đăng nhập. Kiểu tấn công này gọi là phishing, tức là "câu" mật khẩu. Tuy nhiên, những cuộc tấn công như vậy có thể đe dọa Quý khách bất kể loại kết nối nào.

Tấn công chiếm phiên đăng nhập (session hijacking)

Kiểu tấn công này chủ yếu đe dọa các trang web dùng giao thức http không bảo mật. Khi Quý khách đăng nhập vào một trang, một "phiên" (session) được tạo ra. Nếu kẻ tấn công lấy được thông tin đăng nhập của Quý khách (chỉ cần lấy được cookie), chúng có thể giả danh Quý khách. Một cuộc tấn công đang diễn ra cũng rất khó nhận biết; cách phòng tránh là dùng VPN (xem bên dưới).

Wi-Fi "giả"

Kẻ tấn công dựng lên một mạng Wi-Fi công cộng trông như do, chẳng hạn, nhà ga, sân bay hay quán cà phê cung cấp... Sau khi Quý khách kết nối, chúng nghe lén thông tin truy cập của Quý khách và hơn thế nữa. Cách phòng tránh là chỉ kết nối với những mạng công cộng mà Quý khách phải được cấp mật khẩu.

Giữ an toàn khi dùng Wi-Fi công cộng

Làm thế nào để ngăn các cuộc tấn công từ mạng Wi-Fi công cộng không bảo mật? Liệu có thể tạo ra ít nhất một "ốc đảo" tương đối an toàn trong thế giới Wi-Fi công cộng đầy nguy hiểm này? Các bước sau sẽ giúp ích.

Cập nhật

Hãy đảm bảo hệ điều hành Quý khách dùng luôn được cập nhật, cũng như các chương trình trên máy tính và ứng dụng tải về điện thoại. Đừng quên cập nhật cả chương trình diệt virus. Khi tải bất kỳ ứng dụng nào, hãy luôn chắc chắn rằng nó đến từ nguồn gốc chính thức.

Tắt tính năng tự động kết nối Wi-Fi

Trên máy tính và thiết bị di động, hãy tắt tùy chọn cho phép thiết bị tự động kết nối với các mạng Wi-Fi công cộng đang có. Quý khách cũng có thể tắt tính năng quét Wi-Fi, vốn trên điện thoại hầu như luôn bật. Quý khách sẽ tiết kiệm pin, đồng thời bảo vệ quyền riêng tư và thiết bị của mình.

Xác thực hai yếu tố

Xác thực hai yếu tố hoạt động như sau: khi lần đầu đăng nhập vào một trang từ thiết bị mới, ngoài việc nhập tên người dùng và mật khẩu, Quý khách còn được xác minh bằng một cách khác. Ví dụ là nhập mã được gửi đến Quý khách qua SMS. Hãy dùng nó ở mọi nơi Quý khách muốn bảo vệ tài khoản tốt hơn. Hãy bắt đầu ngay với e-mail. Nếu kẻ tấn công chiếm được quyền truy cập e-mail của Quý khách, chúng không cần mật khẩu của các trang hay ứng dụng khác nữa, vì có thể đặt lại chúng qua e-mail.

Đừng tắt tường lửa

Mọi hệ điều hành hiện nay đều được cài sẵn tường lửa, nên trong trường hợp này Quý khách chỉ cần giữ nó luôn bật. Tường lửa về bản chất là một bức tường nằm giữa thiết bị của người dùng và internet. Đó là một công cụ phần mềm kiểm tra toàn bộ lưu lượng dữ liệu điện tử đi vào máy tính hoặc mạng máy tính. Nhờ vậy, nó bảo vệ máy tính khỏi bị người dùng khác hoặc các chương trình độc hại (trojan, phần mềm gián điệp, v.v.) tấn công. Nó không phải là vạn năng, nhưng các quy tắc chặn được nhà cung cấp dịch vụ cập nhật thường xuyên và lọc bỏ những mối nguy đã biết.

VPN

Dịch vụ VPN hoạt động như sau: dữ liệu từ thiết bị của Quý khách được ứng dụng VPN trên máy tính mã hóa, rồi gửi qua một đường hầm mã hóa tới máy chủ VPN, có thể đặt ở bất kỳ đâu trên thế giới, chẳng hạn ngay tại công ty của Quý khách, hoặc được vận hành thương mại. Máy chủ VPN giải mã dữ liệu và chuyển tiếp đến trang web. Vì vậy, trang web Quý khách đăng nhập không biết địa chỉ IP của Quý khách, chỉ biết địa chỉ của máy chủ VPN. Tương tự, nhà cung cấp internet của Quý khách cũng không thấy Quý khách truy cập những trang nào. Tuy nhiên, máy chủ VPN lưu toàn bộ dữ liệu, nên Quý khách cần chọn máy chủ mà mình tin tưởng. Câu hỏi đặt ra là: điều gì xảy ra nếu ai đó vận hành máy chủ VPN chỉ để thu thập dữ liệu của người dùng? Quý khách có thể tránh rủi ro này bằng cách tải một dịch vụ VPN đã được kiểm chứng. Dịch vụ VPN của các hãng diệt virus rất đáng tin cậy. Hoặc, ngay cả với các doanh nghiệp khá nhỏ, cũng nên tự vận hành máy chủ VPN. Đó không phải là phần cứng đắt tiền.

MẸO: Hãy đọc bài VPN là gì, vì sao nên dùng và mang lại những lợi ích nào

Trình quản lý mật khẩu

Khi tạo thông tin đăng nhập mới, chúng ta thường gặp vấn đề là không nghĩ ra được mật khẩu thật sự mạnh vì sẽ không nhớ nổi. Vì vậy, một tỷ lệ lớn người dùng có vài mật khẩu và luân phiên dùng cho mọi máy chủ họ đăng nhập. Người dùng nâng cao hơn có một mật khẩu và biến đổi nó theo nhiều cách. Còn những người thành thạo nhất dùng trình quản lý mật khẩu: một công cụ thông minh lưu mật khẩu của Quý khách trong một tệp mã hóa trên máy tính, chỉ riêng Quý khách có quyền truy cập. Việc này được thực hiện qua một mật khẩu duy nhất mà Quý khách phải nhớ. Nhờ trình quản lý mật khẩu, Quý khách có thể tạo những mật khẩu thật sự mạnh; công cụ tự tạo mật khẩu rồi tự động đăng nhập cho Quý khách. Quý khách có thể chọn giữa công cụ trả phí và miễn phí.