Mạng 5G có gây ra làn sóng COVID-19 mới không?

Những tháng gần đây, cụm từ “mạng 5G” được nhắc đến theo đủ mọi cách: không chỉ gắn với tiến bộ công nghệ, internet nhanh hơn và “tương lai tươi sáng hơn” cho kết nối ở các địa phương, mà tiếc là còn gắn với sự lây lan của COVID-19. Ở nhiều nơi, người ta đang ký kiến nghị phản đối việc lắp đặt trạm phát 5G và việc đưa mạng vào hoạt động trên một tần số nhất định, còn nhiều nhà mạng và nhà cung cấp internet phải đối mặt với hậu quả khó chịu của đủ loại tin đồn về mạng 5G. Sự thật về chúng là gì? Chúng ta có nên hoảng sợ không?

MẸO: Hãy đọc thêm bài viết trước của chúng tôi Virus corona và tác động của nó đối với công nghệ và chuyển đổi số

Mạng 5G là gì?

Trước hết, xin tóm tắt ngắn gọn mạng 5G thực chất là gì. Như tên gọi cho thấy, đó là các hệ thống không dây thuộc thế hệ thứ năm của chuẩn viễn thông, dần dần sẽ trở thành thế hệ kế nhiệm trực tiếp của 4G (LTE Advanced) hiện nay. Mạng 5G mang lại lợi ích là tốc độ truyền tăng gấp nhiều lần, độ trễ giữa các thiết bị kết nối và trạm gốc giảm đáng kể so với các thế hệ mạng không dây cũ, cùng tiềm năng lớn cho nhiều lĩnh vực sử dụng. Chẳng hạn, Hàn Quốc và Hoa Kỳ là những nước đi đầu đưa mạng 5G vào khai thác thương mại từ năm ngoái. Ở châu Âu, nhà mạng Ý Telecom Italia tích cực triển khai mạng 5G, còn ở Đức là Deutsche Telekom. Chúng ta ở trong nước cũng đang chuẩn bị cho mạng 5G – trong bối cảnh đó, Cơ quan Viễn thông Séc (CTU) đang thông báo đấu giá tần số ở các băng 700 MHz và 3,5 GHz. Cơ quan này cũng sẽ sớm công bố điều kiện sử dụng băng 26 GHz, băng tần mang lại tốc độ kết nối cao được nhắc đến rất nhiều. 

Các nhà sản xuất điện tử cũng bắt kịp xu hướng – Samsung đã ra mắt hơn một mẫu điện thoại thông minh 5G, và một trong các máy tính bảng của gã khổng lồ Hàn Quốc này cũng hỗ trợ kết nối đó. Apple đã công bố hỗ trợ mạng 5G trên các mẫu điện thoại tiếp theo của mình.

Cùng với việc ngày càng nhiều người sử dụng dịch vụ qua các thiết bị kết nối, tải của mạng cũng tăng lên và lưu lượng dữ liệu ngày một lớn. Điều này đòi hỏi mạng cáp quang dày đặc hơn nhiều, là nơi phần vô tuyến của mạng 5G kết nối vào.
Việc triển khai mạng 5G được kỳ vọng, nhất là ban đầu, sẽ phần nào giảm tải cho mạng LTE, và mang lại kết nối internet cùng đường truyền không dây nhanh, ổn định, an toàn cho nhiều ngành quan trọng – từ sản xuất, hậu cần đến khoa học và y tế. Mạng 5G cũng sẽ được dùng trong lĩnh vực Internet vạn vật (IoT), tự động hóa và chuyển đổi số. Có thể nói thế hệ thứ năm của chuẩn không dây không mang lại gì cho nhân loại ngoài những điều tích cực. Tuy nhiên, nếu gõ cụm từ này vào Google, Quý khách có thể bấm vào đủ loại thuyết âm mưu vô lý và kịch bản dẫn đến sự tiêu diệt nhân loại. Những kẻ dị giáo còn công kích mạng 5G liên quan đến đại dịch bệnh do virus COVID-19. 

Nỗi sợ? Chẳng có gì mới dưới ánh mặt trời

Sự phản đối mọi thứ mới cũng xưa như chính nhân loại. Trước đây, người ta từng sợ tàu điện, sợ việc lao đi vun vút trên đầu máy hơi nước, sợ rạp chiếu phim, lò vi sóng, thậm chí cả việc in bằng chữ rời. Nỗi sợ là một phần quan trọng và không thể tách rời của bản chất con người, nhưng đôi khi nó có thể gây hại. Với hầu hết mọi người, mỗi nỗi sợ cũng có xu hướng nguôi dần theo thời gian. Ngày nay ít ai tin rằng lò vi sóng, tivi hay chảo thu vệ tinh của mình muốn giết mình. Tuy nhiên, mạng 5G là điều mới mẻ, và với một số người, rất dễ tin vào các giả thuyết về bức xạ và việc nó có thể góp phần làm lây lan các bệnh chết người. Cần lưu ý rằng bức xạ quả thật là một phần của các công nghệ loại này. Nói đơn giản, xét theo tác động lên cơ thể, bức xạ có thể chia thành bức xạ ion hóa và bức xạ không ion hóa. Chắc hẳn Quý khách đã hiểu từ tên gọi rằng với bức xạ ion hóa, năng lượng lớn đến mức có thể đánh bật electron khỏi nguyên tử mà nó chiếu vào, và sau đó hình thành các ion. Trong trường hợp cực đoan, bức xạ ion hóa có thể dẫn đến việc hình thành các gốc tự do trong cơ thể sống và làm tổn thương DNA của tế bào, với hậu quả tiêu cực gồm một số bệnh nghiêm trọng. Bức xạ ion hóa bao gồm, chẳng hạn, tia cực tím cứng, tia X và tia gamma có năng lượng trên 5 kiloelectronvolt. Vì vậy ở đây cũng vậy, vấn đề phụ thuộc vào thời gian và lượng bức xạ mà cơ thể sống phải chịu. 

Không phải bức xạ nào cũng giống nhau, và không phải sóng nào cũng giống nhau

Bức xạ không ion hóa không đủ năng lượng để tạo ra ion từ nguyên tử và không có khả năng thay đổi thành phần hóa học của các chất. Trong một số điều kiện, bức xạ không ion hóa có thể làm thay đổi nhiệt độ của vật thể, nhưng không có tác dụng phá hủy mô. Tất nhiên, đứng trước ăng-ten định hướng của radar quân sự công suất lớn đang ở chế độ dò tìm mục tiêu bay cao thì không phải là quyết định lành mạnh, nhưng nhảy xuống giữa đại dương rồi cố bơi vào bờ cũng vậy. Thế nhưng không thể nói nước là chất độc chết người, và bơi lội nói chung là hoạt động lành mạnh. 

Các tài liệu cảnh báo về tác động của mạng 5G cho rằng các trạm phát này khác với trạm hiện có – chúng hoạt động trên các băng tần khác, và cấu trúc mạng cũng khác, với các trạm phát sóng được đặt dày đặc hơn. 

Sự thật là ở châu Âu, mạng 5G chủ yếu sẽ hoạt động trên các băng tần 700 MHz, 3,4 đến 3,8 GHz và sóng milimet trong băng 24,25 đến 27,5 GHz. Các tần số trong băng 60 GHz cũng được sử dụng. Phổ tần cho mạng 5G được chia thành hai vùng – dải tần 1, gọi là các băng cũ, chồng lấn và mở rộng các tần số 2G/3G/4G  hiện có (hoạt động trong băng 450 MHz – 6 GHz), và dải tần 2, bao gồm các băng milimet, tức là các tần số từ 26 GHz trở lên. Các băng trong dải tần 1 được đánh số từ 1 đến 255, còn dải tần 2 dùng các số 257 – 511. Tỷ lệ giữa hai phổ tần được cho là 1 : 90 (0,5 GHz : 45 GHz phổ tần), và sóng milimet sẽ có vai trò quyết định đối với sự phát triển của internet dung lượng lớn. 

Quay lại với các tần số “cũ”. Mức công suất dùng cho mạng 4G giống như ở thế hệ thứ năm mới. Chúng ta dự định dùng cùng các băng tần với cùng công suất, nhưng hiệu quả phổ tần cao hơn. Việc mở rộng thêm vài chục megahertz hoàn toàn không đáng kể xét theo cách tính cường độ tổng thể của trường điện từ. Chắc chắn không có lý do gì để lo ngại những tác động chết người đối với dân cư, động vật hay thực vật. 

Nhân tiện, mọi băng tần dưới 6 GHz đã được sử dụng dày đặc ngay cả trước khi có 5G. Chẳng hạn, băng 700 MHz cho đến gần đây vẫn được dùng để truyền tín hiệu truyền hình của một số kênh ghép DVB-T. Hãy hình dung công suất của một trạm phát 5G, với 30 dBm từ ăng-ten. Đó là công suất ra 1 W đối với trạm phát 5G bổ sung vùng phủ. Bây giờ hãy so sánh với công suất của đài truyền hình Žižkov, có công suất bức xạ hiệu dụng 74 dBm. Quý khách thấy con số đó có giống nhau không? Ôi, tôi nhầm: nó cao gấp 30.000 lần. Công suất của tháp truyền hình là 30 kW! 

Đối với băng 3,4–3,8 GHz, chúng ta có thể thấy các ứng dụng viễn thông đã có từ hàng chục năm trước; gần đây nhất là WiMAX. Hiện nay, một số công nghệ truyền dữ liệu vô tuyến cho internet cố định, thường là 4G+, hoạt động trên tần số này. Ở đây cũng không có nguy cơ tác động vật lý lên cơ thể sống. Đoạn văn hơi phức tạp này có thể rút gọn thành kết luận rằng mạng 5G có hại ngang với bất kỳ truyền dẫn vô tuyến nào khác – tức là hoàn toàn không. Về bản chất, công nghệ này không khác 4G / LTE hiện có ở bất kỳ tác động tiêu cực nào. Những người phản đối mạng 5G còn lập luận rằng chúng làm tăng ô nhiễm điện từ. Đó là kết luận sai, vì các dải tần này vốn đã được sử dụng dày đặc từ trước. Quả thật cần một mạng lưới trạm phát dày hơn: để cung cấp dịch vụ chất lượng tốt, các đối tượng mục tiêu phải nhìn thấy được nhau, và chính để tuân thủ các giới hạn vệ sinh nghiêm ngặt, các trạm gốc phải được đặt dày. Mạng dày cũng sẽ cần ở bất cứ nơi nào có nhiều khách hàng dùng nhiều dữ liệu trên mạng, vì tải phải được phân bổ. 

MẸO: Đọc thêm về chủ đề này trong bài viết Các chuẩn Wi-Fi khác nhau như thế nào?

Vậy còn tác động của việc “phủ sóng quá mức” không gian thì sao? Hãy ra ngoài nắng, cởi áo phông và phơi mình dưới sóng ánh sáng mặt trời vài phút. Quý khách có cảm thấy nóng không? Quý khách vừa làm nóng cơ thể bằng một lượng sóng nhiệt mà ngay cả khi ở sát cạnh trạm phát 5G suốt nhiều tháng cũng không nhận được. Mà đó còn chưa tính đến khả năng tự làm mát tự nhiên của cơ thể. Hơn nữa, năng lượng của trạm phát giảm theo bình phương khoảng cách tới nó. Tức là giảm rất, rất mạnh. 

Một lập luận dứt khoát cho sự an toàn của sóng 5G còn là quan điểm của Tổ chức Y tế Thế giới, tổ chức này nêu rằng “mặc dù đã có nhiều nghiên cứu, vẫn chưa có bằng chứng để kết luận rằng việc tiếp xúc với trường điện từ mức thấp có hại cho sức khỏe con người”. Do đó, mạng 5G hoàn toàn không ảnh hưởng đến sự lây lan của bất kỳ bệnh nào, kể cả nhiễm virus corona. 

Nguồn: WHO, Wikipedia, Denník N

Cập nhật ngày 15 tháng 3 năm 2024